Του Πολίτη Παν. Λ. Παπαγαρυφάλλου
Προέδρου της Επιτροπής
Ενημερώσεως Εθνικών Θεμάτων,
Μέλος του Δ.Σ. του
«Ινστιτούτου Εθνικών και Κοινωνικών Ερευνών -
Ιων Δραγούμης»
Στο προηγηθέν κείμενο, στο
οποίο επισημάνθηκαν οι πιο ενδιαφέρουσες απόψεις του Ίωνος, από το έργο του «Ελληνικός Πολιτισμός», για τον
Κοινοτισμό στην Ελλάδα, αναδείχθηκε το ζωτικό
του ενδιαφέρον γύρω από το εθνικό αυτό ζήτημα.
Με τούτο το κείμενο θα επιχειρηθεί
η ανάδειξη των σχετικών του απόψεων, οι οποίες καταγράφονται στο έργο του: «Σαμοθράκη» (εκδ. «Νέα Θέσις», Αθήνα
1991, σελ. 43-51).
Στο έργο αυτό, το οποίο προηγήθηκε του «Ελληνικός Πολιτισμός», δεδομένου ότι
είδε το φως της δημοσιότητος το 1909, ο Δραγούμης υπεραμύνεται του θεσμού της τοπικής αυτοδιοικήσεως, γράφοντας και
τα εξής: «Και από κάθε θρησκείας ρίζες δυνατώτερες είναι οι ρίζες της φυλής.
Ποιό είδος κοινωνικός οργανισμός έπλασε τη φυλή τέτοια που είναι και τη βάσταξε
αιώνες τώρα; Η Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Και αυτή μπορεί να είναι μονάχα αποτέλεσμα άλλων λόγων, που δεν τους ξεδιαλύει
ο άνθρωπος… Άλλαξε πολλούς κυρίως το νησί (σ.σ. εννοεί τη Σαμοθράκη) κι’ όμως
έμεινε πάντα ελληνικό και πάντα, είτε
αυτόνομο είτε αυτοδιοίκητο, από τον καιρό που ήταν ανεξάρτητη πολιτεία πριν
από τους Πέρσες, ώς σήμερα, που την ορίζουν οι Τούρκοι… Η τωρινή Σαμοθράκη έχει κοινότητα που είναι συνέχεια της Σαμοθρακικής
Πολιτείας, που περιγράφει ο Αριστοτέλης. Αδιάφορο άν άλλαξαν ονόματα οι
άρχοντες, τα πράγματα μένουν τα ίδια… Οι
δημογέροντες, μαζί με το δεσπότη, δικάζουν οικογενειακές και κληρονομικές
διαφορές, συμβιβάζαν και άλλες ιδιωτικές διαφορές και αποφασίζουν για τα
κοινοτικά συμφέροντα. Επιτρόπους, έφορους και δημογέροντες, τους εκλέγει ο λαός
κάθε δύο-τρία χρόνια σε γενική
συνάθροιση, γιατί αυτός ξέρει καλλίτερα τους καλούς και τους άξιους για να
κοιτάζουν τα συμφέροντα του τόπου και ο δεσπότης επικυρώνει μονάχα την εκλογή…
Αυτοί αντιπροσωπεύουν την Κοινότητα σε κάθε περίσταση, συμφωνούν το δάσκαλο και τη δασκάλα και ο δεσπότης μονάχα
επικυρώνει τον διορισμό, συνάζουν τα κοινοτικά χρήματα, πληρώνουν μισθούς σε
καντηλανάφτες, ψάλτες και δασκάλους, βάζουν δραγάτες και δασοφύλακες,
φροντίζουν τους δρόμους τους κοινοτικούς, τα υδραγωγεία, τα νεκροταφεία, τις
βρύσες, κοιτάζουν τα κοινοτικά χτήματα, οικόπεδα και σπίτια, που τα εισοδήματά
τους χρησιμοποιούν πάλι για τις κοινοτικές ανάγκες. Πληρώνουν οι νησιώτες
δοσίματα στους κυρίαρχους Τούρκους, μα πληρώνουν χώρια και στην κοινότητα εμμέσους και αμέσους φόρους… Κάποτε αφήνουν
μικρά ποσοστά στην κοινότητα όσοι μπάζουν στον τόπο ή βγάζουν προϊόντα… Οι Έλληνες ζουν πάντα αυτόνομοι ή
ιδιοκυβέρνητοι όσο και να είναι πολιτικώς σκλάβοι των δυνατωτέρων του λαών… και
είναι οι Ελληνικές οι Πολιτείες -και κοντά στις Πολιτείες και τα χωριά- τα κύτταρα της Ελληνικής φυλής. Όπου
κι’ αν βρεθούν δέκα Έλληνες φτειάνουν ο καθένας πρώτα την καλύβα τους και έπειτα την κοινότητά τους, κανονίζοντας
τη ζωή τους, με τρόπο Ελληνικό… Έτσι οι Πολιτείες τους μένουν πάντα κάπως αυτόνομες και αυτοδιοίκητες. Αυτό πάντα γλύτωσε την Ελληνική φυλή από την
τελειωτική καταστροφή, και πάλι θα τη γλυτώση.»
Συνεχίζοντας ο λάτρης της Τοπικής Αυτοδιοικήσεως, μετά











