Ο κόσμος το 2015. Νέες ισορροπίες σε επικίνδυνα παιχνίδια.

Γράφει η Γιώτα Χουλιάρα

Με χθεσινό δημοσίευμα στο Geopolitics αναφερθήκαμε στις εκλογικές αναμετρήσεις ανά τον πλανήτη, δίνοντας μια γρήγορη εικόνα της πολιτικής κατάστασης όπως εκτιμάται με τα μέχρι στιγμής δεδομένα και πως δύναται να διαμορφωθεί μετά τις κάλπες σε κάθε χώρα.


Σήμερα, θα προσπαθήσουμε με μια γρήγορη ανάλυση, να δώσουμε την παγκόσμια εικόνα για το 2015 με τις νέες ισορροπίες και τα γεωπολιτικά παιχνίδια. 


Το νέο έτος είναι μια χρονιά με μικρές προσδοκίες παγκοσμίως καθώς οι πολιτικές και κονωνικές αναταράξεις σκιάζουν τη γεωπολιτική διεθνή σκακιέρα.

Στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος βρίσκεται η νέα ψυχρή αναμέτρησηΗΠΑ-Ρωσίας με φόντο τόσο την ουκρανική κρίση που δεν έπαψε να υφίσταται αλλά και τις κινήσεις υπεροχής και ανοίγματος που πραγματοποιεί ο Ρώσος πρόερδος Β.Πούτιν προς την Ανατολή. Μετά τις επαφές και τις συμφωνίες με Κίνα, σειρά έχουν τα ρωσικά ανοίγματα σε Ινδία και Πακιστάν που φλερτάρουν με την ιδέα να ενταχθούν στις χώρες Brics. ( Διαβάστε εδώ: Ινδία και Πακιστάν Δυο χώρες με υψηλό πυρηνικό ρίσκο)

O αμερικανός πρόερδος από την άλλη, μπορεί να πόζαρε σε φωτογραφίες που έκαναν το γύρο του κόσμου αμέριμνος στη Χαβάη να απολαμβάνει το παγωτό του,κατά τη διάρκεια των Χριστουγεννιάτικων διακοπών, η πραγματικότητα, όμως, δεν είναι και τόσο ειδυλιακή. Στις ΗΠΑ το 2015 αναμένεται να κυλήσει με εντάσεις και αντιπαραθέσεις καθώς το ρεπουμπλικανικό Κογκρέσο είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι θα του δυσκολέψει τη θητεία.Ρεπουμπλικάνοι που αντιδρούν σε όλα, όπως το σύστημα υγείας, το μέταναστευτικό αλλά και την ιστορική εξομάλυνση των σχέσεων με την Κούβα. Το μόνο που μένει στον αμερικανό πρόεδρο πλέον, ο οποίος στο εσωτερικό της χώρας βάλλεται από παντού εξαιτίας των λανθασμένων κινήσεων σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, είναι να βγει μπροστά και να αποδείξει την όποια ισχύ του.

Στη Ρωσία, αν και οι κυρώσεις συνεχίζονται, οι Ρώσοι και ο καθολικής αποδοχής πρόερδος τους Β.Πούτιν δείχνουν να αντέχουν. Και ενώ η οικονομική πίεση συνεχίζεται με την τιμή του πετρελαίου να κατρακυλά, ο Πούτιν στο πρωτοχρονιάτικο διάγγελμα του χαρακτήρισε ιστορική την επιστροφή της Κριμαίας στη Ρωσία και έδειξε πως η Μόσχα δεν πρόκειται να σταματήσει να αποζητά τον έλεγχο της Ευρασίας. Ταυτόχρονα, στη προσπάθεια του να

Διαπραγματευτικη Στρατηγικη της Ελλαδας στην Τρεχουσα Συγκυρια: «πελατειακές σχέσεις» («patron-client relations») μεταξύ ισχυρών και λιγότερο ισχυρών κρατών

Του Παναγιώτη Ήφαιστου

Εισαγωγή 3.1.2014. Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα αναπτύχθηκε, ισχυροποιήθηκε και οι αναρίθμητοι πλέον είναι απόφοιτοι πανεπιστημίου οι συζητήσεις μέσα στην δημόσια σφαίρα αναφορικά με στοιχειώδη και ουσιώδη ζητήματα που αφορούν την διεθνή πολιτική κινούνται στο χαμηλότερο σκαλί των πνευματικών, στοχαστικών και γνωστικών βαθμίδων.

Ο λόγος που επανέρχομαι στο ζήτημα των “ΠΕΛΑΤΕΙΑΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ» («PATRON-CLIENT RELATIONS») ΜΕΤΑΞΥ ΙΣΧΥΡΩΝ ΚΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΙΣΧΥΡΩΝ ΚΡΑΤΩΝ” οφείλεται στο γεγονός ότι, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και η επιβίωσή της εξαρτάται από το κατά πόσο η επόμενη κυβέρνηση θα μπορέσει να κινηθεί με δεξιοτεχνία στις διαπραγματεύσεις περί τα χρηματοοικονομικά –ενώ την ίδια στιγμή θα πρέπει να διατηρήσει την χώρα ασφαλή εν μέσω καταιγιστικών στρατηγικών εξελίξεων–, ακούγονται πολλές θέσεις που είναι εθνικά θανατηφόρες.

Μια τέτοια θανατηφόρα άποψη αφορά την θέση, τον ρόλο και τις δυνατότητες της χώρας στην διεθνή πολιτική κα τις διαπραγματευτικές της δυνατότητες. Στις διμερείς σχέσεις με τις μεγάλες δυνάμεις, στις διεθνείς διαπραγματεύσεις κάθε είδους, στην συμμετοχή της ως μέλους της ΕΕ, της συμμετοχής της ως μέλους άλλων διεθνών θεσμών και των στρατηγικών συνεννοήσεων με άλλα κράτη αναφορικά με τις στρατηγικές εξελίξεις στην περιφέρεια όπου ανήκει.

Η πιο συνήθης θανατηφόρα αυτοκτονική θέση είναι ότι «είμαστε μικροί» και δεν μπορούμε να φέρουμε αντιρρήσεις ή να ζητούμε πολλά. Ο πρώην μετά-εμφυλιακός και μετέπειτα χουντικός ΥΠΕΞ Πιπινέλλης έλεγε κάτι παρόμοιο όταν κήρυττε το δόγμα της «μικρής Ελλάδας» που στερείται και των παραμικρών ανεξάρτητων δυνατοτήτων στην διεθνή πολιτική αλλά το έλεγε υπό ένα πολύ διαφορετικό πρίσμα. Της απόλυτης αδυναμίας μετά τον εμφύλιο, της κατάληψης των κρατικών θεσμών από ξένες υπηρεσίες, την γεωπολιτική μας θέση στις Συμπληγάδες του Ψυχρού Πολέμου και της καταρρακωμένης εσωτερικής κοινωνικής συνοχής που μας αδρανοποιούσε ολοκληρωτικά.

Η Ελλάδα έκτοτε αν και εξαρτημένη είναι πολύ διαφορετική. Μεταξύ άλλων, η κοινωνική της συνοχή είναι ζηλευτή, απουσιάζουν εμφύλια σύνδρομα (οι στάσεις ενόψει της κρίσης το καταμαρτυρούν), διαθέτει μια ισχυρή οικονομία παρά την εξάρτηση και τα λάθη των κυβερνόντων (την δημιούργησαν τα ελληνικά νοικοκυριά τα 200 τελευταία χρόνια και θα μας την εκποιήσουν σύντομα εάν οι νυν «σωτήρες» συνεχίσουν τις υποτελείς στάσεις), συμμετέχει ισότιμα σε όλους τους διεθνείς θεσμούς

Η υψηλή δημοτικότητα Πούτιν παρά την κρίση και το μέλλον του κόσμου…

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, εάν αυτό συνέβαινε σε κάποια χώρα της Δύσης, εάν αντιμετώπιζε τέτοια οικονομική κρίση, όπως αυτή που αντιμετωπίζει η Ρωσικής Ομοσπονδία, ο ηγέτης της χώρας θα κατρακυλούσε στις δημοσκοπήσεις και η συντριπτική πλειοψηφία θα καλούσε για την παραίτησή του. Καλές κουβέντες δεν θα άκουγε ούτε από αυτούς που τελικά θα τον ψήφιζαν σε εκλογές…

Του ΜΙΧΑΗΛ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Η Ιστορία όμως διδάσκει, ότι τα πράγματα λειτουργούν διαφορετικά στη Ρωσία. Καθώς οι δύσκολες στιγμές είναι μάλλον ο κανόνας και όχι η εξαίρεση στην Ιστορία της, ο κόσμος συνήθως συσπειρώνεται γύρω από τον ηγέτη, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται «ανεξήγητα» υψηλά ποσοστά δημοφιλίας.

Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη γεωγραφική διαμόρφωση του εδάφους που καταλαμβάνει η Ρωσία, καθώς η έλλειψη φυσικών συνόρων, παραδοσιακά έκανε την άμυνα του χώρου που καταλαμβάνει η χώρα πολύ δύσκολη υπόθεση, με τη χώρα να έχει «ματώσει» πολλές φορές, κυριολεκτικά και μεταφορικά, μια συλλογική ιστορική μνήμη που επικρατεί και στις μέρες μας, παρότι το ενδεχόμενο εισβολής όπως αυτή του Ναπολέοντα ή του Χίτλερ, μάλλον θα πρέπει να αποκλειστεί και όχι μόνο λόγω του ότι έχει αλλάξει σημαντικά η μορφή του διεθνούς συστήματος και των εργαλείων άσκησης αποτελεσματικής πίεσης.

Την περασμένη Πέμπτη δημοσιοποιήθηκε δημοσκόπηση που διενεργήθηκε από τη συνεργασία του ειδησεογραφικού πρακτορείο Associated Press με το εξειδικευμένο στις σφυγμομετρήσεις NORC (Center for Public Affairs Research / Κέντρο Ερευνών Δημοσίων Υποθέσεων), του πανεπιστημίου του Σικάγο. Η δημοσκόπηση που έγινε στην κορύφωση της κατακρήμνιση του ρουβλίου (22 Νοεμβρίου – 7 Δεκεμβρίου), έχοντας περιθώριο σφάλματος 2,4%, θετικό ή αρνητικό, αποκάλυψε ότι παρά τις δυσκολίες και την ανασφάλεια για το μέλλον, ένα 80% των Ρώσων υποστηρίζει τον Βαλντιμίρ Πούτιν.

Υπάρχουν κι επιμέρους συμπεράσματα τα οποία όμως δεν αλλοιώνουν το

Η γεωπολιτική αξία του Ιράν και το "μοιραίο σφάλμα" του 1953 που ακόμη πληρώνει

Γράφει ο Ηλίας Ηλιόπουλος*

Τι είναι το Ιράν;
Το Ιράν είναι ένα μεγάλο ιστορικόν έθνος, από τα αρχαιότερα της ανθρωπότητος.
Το Ιράν είναι ένας αρχαίος, λαμπρός πολιτισμός.
Το Ιράν είναι, συγχρόνως, ένα από τα δύο αρχαιότερα, διαρκώς υφιστάμενα κράτη του πλανήτη (το άλλο είναι η Κίνα).

Από γεωπολιτικής απόψεως, το Ιράν είναι ο «κλειδόλιθος» (keystone) της Μέσης Ανατολής: Κατέχει κεντρική γεωγραφική θέση (central geographical position), επιτελεί μείζονα γεωπολιτικό ρόλο (major geopolitical role) και είναι κρίσιμος περιφερειακός γεωστρατηγικός κρατικός δρων (regional geostrategic state actor) με τεράστια γεωστρατηγική προστιθεμένη αξία (geostrategic added value) τόσο για το γεωπολιτικόν υποσύστημα της ευρυτέρας Μέσης Ανατολής όσο και για την διεθνή ασφάλεια και σταθερότητα, δεδομένης και της σημασίας του εν λόγω υποσυστήματος για το όλον διεθνές σύστημα.

Από στρατιωτικής απόψεως, το Ιράν είναι, μακράν, ο σπουδαιότερος περιφερειακός κρατικός δρων του Περσικού Κόλπου. Λόγω γεωγραφικής θέσεως, οι Ένοπλες Δυνάμεις (Armed Forces) του Ιράν δύνανται ανέτως να προβούν σε άσκηση σκληράς ισχύος (hard power) στο σύμπλοκον του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ (Persian Gulf and Strait of Hormuz), με τεράστιες, ανυπολόγιστες επιπτώσεις στην παγκόσμιο οικονομία, πρωτίστως δε στην οικονομία της Δύσεως. Ήδη, κατά το πρόσφατο παρελθόν, η Τεχεράνη απείλησε με φραγή των Στενών του Ορμούζ, εις απάντησιν της αυθαίρετης και μονομερούς, εξακολουθητικής επιβολής αποκλεισμού (embargo) εις βάρος της χώρας εκ μέρους των ΗΠΑ και των δορυφόρων τους.

Σημειωτέον ότι το Ιράν ασφαλώς διέθετε τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για την ανάδειξή του σε υπ’ αριθμόν ένα παίκτη στο περιφερειακό γεωπολιτικό υποσύστημα, αλλά, κατά μίαν αξιοπερίεργη ειρωνεία της Ιστορίας, στην εξέλιξη αυτή, τουλάχιστον κατά την τελευταία 20ετία, συνετέλεσαν οι ίδιες οι ΗΠΑ, καθώς – με την παράνομη εισβολή στο Ιράκ το 2003 – εξουδετέρωσαν το Ιράκ, μεγάλο ανταγωνιστή του Ιράν, ως γεωστρατηγικό δρώντα της περιοχής, ανοίγοντας έτσι, αντικειμενικώς, τον δρόμο για την στρατηγική αναβάθμιση της Τεχεράνης.

Βεβαίως, είναι γνωστό στους σοβαρούς αναλυτές ότι η Ουάσιγκτων δεν φημίζεται για την γεωπολιτική της θεώρηση, το στρατηγικό της βάθος και την ορθότητα των εκτιμήσεων και προβλέψεών της. Πολλές είναι οι περιπτώσεις που οι επιλογές του κατεστημένου του US Department of State, των Υπηρεσιών Πληροφοριών (Intelligence) και των σπουδαιοφανών «δεξαμενών σκέψεως» (think-tanks) απεδείχθησαν εσφαλμένες, αντιπαραγωγικές ή και επιζήμιες, εν τέλει, για τα ίδια τα καλώς εννοούμενα αμερικανικά εθνικά συμφέροντα αλλά και για την διεθνή ασφάλεια και ειρήνη. «Blow-back» ονόμασε το φαινόμενο αυτό ένας διαπρεπής

«Η ΟΥΚΡΑΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ»

ΧΑΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ, Πρέσβυς ε.τ. Πρώην Πρέσβυς της Ελλάδος στην Ουκρανία

Μέσα στα 15 λεπτά που διαθέτω θα σας αναπτύξω κάποιες απόψεις και σκέψεις μου σχετικά με την πρόσφατη κρίση στην Ουκρανία, παραλείποντας σχεδόν τελείως τα γεγονότα που οδήγησαν στην κρίση, αλλά και όσα διαδραματίσθηκαν στο Κίεβο μέχρι τις 21/2, αφού είμαι βέβαιος ότι σας είναι γνωστά. Σκοπός μου είναι να προκαλέσω προβληματισμό και τη συνακόλουθη ανταλλαγή απόψεων που πιστεύω ότι είναι το ζητούμενο σε συγκεντρώσεις του είδους αυτού.

Οι περισσότεροι θεωρούν ότι η κρίση άρχισε το προηγούμενο φθινόπωρο με την απόφαση του τότε προέδρου Yanukovytch να μην υπογράψει τη συμφωνία σύνδεσης με την ΕΕ. Στην πραγματικότητα η κρίση είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα, ήδη από το 2004, όταν τα φιλοδυτικά κόμματα κατάφεραν να ανατρέψουν τον εκλεγμένο πρόεδρο Yannukovitch με την ’πορτοκαλί επανάσταση’. Είναι γνωστό τοις πάσι ότι η «επανάσταση» πέτυχε διότι οι «επαναστάτες» αμείβονταν καλά για να μένουν στην Πλατεία της Ανεξαρτησίας. Είχαμε έτσι την πρώτη (συγκεκαλυμένη) παρέμβαση του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία που αποτελεί για την Ρωσία το στρατηγικό της ’προαύλιο’.

Κατάφεραν τότε οι δυτικοί να εκλεγεί Πρόεδρος ο Yushchenko με Πρωθυπουργό την Tymosenko (*). Και οι δύο, κυρίως όμως ο Πρόεδρος, έθεσαν ευθύς εξαρχής ως στόχο να εντάξουν την Ουκρανία στις ¨ευρωατλαντικές δομές¨, με τρόπο όμως εξαιρετικά ¨αγαρμπο¨. Την προετοιμασία που γινόταν σε συνεργασία με τις νατοϊκές χώρες συνόδευαν με επανειλημμένες αντιρωσικές δηλώσεις και ενέργειες ενώ παράλληλα ο Πρόεδρος Bush είχε κάνει «cheval de bataille» την ένταξη της Ουκρανίας και της Γεωργίας στο ΝΑΤΟ το ταχύτερο, το οποίο δεν επετεύχθη χάρις στην όψιμη ¨συνετή¨ στάση της Γερμανίας και της Γαλλίας στο Βουκουρέστι το 2008. Στην εχθρική αυτή πολιτική της ουκρανικής ηγεσίας η Μόσχα απάντησε με τα δύο πετρελαϊκά ¨embargo” και διάφορες άλλες διπλωματικές κινήσεις πετυχαίνοντας οι σχέσεις να βελτιωθούν, ιδίως αφότου ο Yushchenko  συνετρίβη στις εκλογές του 2009 και επανήλθε ο Yanukovytch.

Η δεύτερη (αιματηρή αυτή τη φορά) ανατροπή του Yanukovytch τον περασμένο Φεβρουάριο σε συνδυασμό με την επικράτηση ακραίων εθνικιστικών και αντιρωσικών στοιχείων, ήταν επομένως μοιραίο να οδηγήσει πλέον τις σχέσεις Ρωσίας-Δύσης στα άκρα. Τόσο μάλλον που βάσει της απόφασης της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι το 2008, η Ουκρανία μπορούσε να ενταχθεί ‘ανα πάσα στιγμή’ με απλή απόφαση των Πρέσβεων. Κατόπιν αυτών η προσάρτηση της Κριμαίας και οι αποσχιστικές ενέργειες τμημάτων της Ανατ. Ουκρανίας θα έπρεπε να αναμένονται και θα έλεγα ότι ήταν αναπόφευκτες, χωρίς να εννοώ ότι ήταν και σύμφωνες με το Διεθνές Δίκαιο.

Ένα ερώτημα που προκύπτει και που πιστεύω αξίζει να συζητηθεί εδώ, είναι αν η εξέλιξη αυτή ήταν μοιραία και αν ναι, ποιός της προκάλεσε και για ποιούς λόγους.

Η δική μου άποψη είναι ότι ναι, ήταν αναπόφευκτη και ότι την προκάλεσαν (ή την

SOFT POWER. Δήθεν «ήπια» ισχύς, εκλογικεύσεις περί «έξυπνης ισχύος» και μαλακή (που μαλακώνει όπως όταν τα φίδια με σάλιο μαλακώνουν το θύμα πριν το καταβροχθίσουν) ι

Του Παναγιώτη Ήφαιστου

Ποιητική αδεία, λοιπόν, εδώ και πολύ καιρό μεταφράζω τον όρο “soft power” ως μαλακή ισχύ με αποτέλεσμα πολλοί να απορούν και να με ερωτούν. Η απάντηση που δίνω είναι ότι στις μεταφράσεις όρων και εννοιών υπάρχουν οι γραμμικές αποδόσεις και οι αποδόσεις σε μια άλλη γλώσσα με προσπάθεια να αποδοθεί η έννοια όπως αυτή αφορά την πράξη και την ανθρώπινη κατάσταση. Δέστε μια οποιαδήποτε μετάφραση του Θουκυδίδη από τα Αρχαία στην αγγλική ή ακόμη και στην νεοελληνική και θα δείτε πόσο μεγάλη διαφορά έχουν. Στην νεοελληνική του Θουκυδίδη, για παράδειγμα, προσπαθώ να χρησιμοποιώ του Ελευθέριου Βενιζέλου γιατί είναι μεταφρασμένο με πνεύμα και νόημα αλλά και προσπάθεια να αποτυπωθεί η πολυκύμαντη σκέψη του μεγάλου Παραδειγματικού στοχαστή της πολιτικής θεωρίας του εθνοκρατοκεντρικού διεθνούς συστήματος. Η «μαλακή ισχύς» ήταν πάντα σημαντικό μέσο στο οπλοστάσιο των κρατών για την εκπλήρωση των σκοπών. Στον σύγχρονο κόσμο, όμως, αποτελεί ένα από τα κυριότερα μέσα της εθνικής στρατηγικής των μεγάλων δυνάμεων και χρησιμοποιούν κάθε τρόπο από εκβιασμούς και εξαγορές μέχρι παραμύθιασμα, παραπλάνηση και αποβλάκωση για να επιτύχουν τέτοιο αποτέλεσμα που θα εξοικονομεί πόρους «σκληρής ισχύος», δηλαδή όπλων και άλλων πιο φανερών μέσων. Γιατί να εισβάλει κανείς, για παράδειγμα, στην Τουρκία με εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες, αεροπλάνα και άλλα στρατιωτικά μέσα, εάν μια μεγάλη δύναμη μπορεί να πείσει τους τούρκους με παραμύθια ότι «η κρατική κυριαρχία στον σύγχρονο κόσμο είναι περίπου φαντασίωση, το έθνος σοβινισμός και το εθνικό συμφέρον τουρκική ιδιοτροπία». Μην πάτε μακριά, αλλάξτε το «Τουρκία», «τουρκικό», «τουρκική» με «Ελλάδα», «ελληνικό», «ελληνική» και θα βρείτε αναρίθμητα κείμενα, ιδίως από τα μέσα της

H ενεργειακή στρατηγική της Ευρώπης και ο South Stream

Της Judy Dempsey

Η ανακοίνωση του Προέδρου Vladimir Putin την 1η Δεκεμβρίου ότι η Ρωσία εγκαταλείπει τα σχέδια για την κατασκευή ενός αγωγού φυσικού αερίου αξίας 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ρίχνει το γάντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στα 28 κράτη μέλη της.

Αν ο Putin επιμείνει με την πολιτική του να εγκαταλείψει το έργο του South Stream, που θα προμήθευε τη Νοτιοανατολική Ευρώπη με φυσικό αέριο από τη Ρωσία, η κίνηση αυτή θα μπορούσε να αποβεί καθοριστική για την ενεργειακή στρατηγική της ΕΕ, εάν η ΕΕ αξιοποιήσει αυτή την ευκαιρία.

Για αρχή, η εγκατάλειψη του South Stream θα μπορούσε να επιταχύνει τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας της Ευρώπης. Θα μπορούσε επίσης να ενθαρρύνει τη διαφάνεια στον τομέα της ενέργειας. Και θα μπορούσε να μεταπείσει εκείνες τις χώρες της ΕΕ που δεν έχουν ακόμη επικυρώσει το τρίτο ενεργειακό πακέτο της ΕΕ, το οποίο έχει σχεδιαστεί την εισαγωγή του ανταγωνισμού στην ενεργειακή αγορά της Ευρώπης. Αυτά ήταν τα ζητήματα που ο South Stream είχε ως στόχο να παρεμποδίσει.

Από την αρχή, ο South Stream ήταν ένα σχέδιο που βασιζόταν στην πολιτική και όχι στην οικονομική λογική. Έχοντας δημιουργηθεί αρκετά χρόνια πριν από τον Ρωσικό ενεργειακό κολοσσό Gazprom, ο South Stream σχημάτισε μια κοινοπραξία που συμπεριλάμβανε μεγάλες ενεργειακές εταιρείες από την Αυστρία, την Ιταλία, την Ουγγαρία και τη Βουλγαρία. Το πρόγραμμα είχε τρεις στόχους.

Ο πρώτος ήταν να παρακάμψει την Ουκρανία ως μια κρίσιμη διαδρομή διέλευσης του Ρωσικού φυσικού αερίου που προορίζεται για τους Ευρωπαίους πελάτες. Η ΕΕ εξαρτάται από τη Ρωσία για το 30% των προμηθειών φυσικού αερίου της. Πάνω από το ήμισυ αυτού του αερίου περνά από την Ουκρανία, με τη χώρα να κερδίζει μεγάλες αμοιβές από τη Ρωσία.

Οι διαμάχες περί φυσικού αερίου μεταξύ Ουκρανίας και

Ταϊβάν: Ένα διεθνές «success story»!

Γράφει ο
Ηλίας Ηλιόπουλος

Η «Δημοκρατία της Κίνας» (όπως είναι η επίσημη ονομασία της νησιωτικής χώρας που γνωρίζομε ευρύτερα ως «Ταϊβάν») θα μπορούσε, δίχως υπερβολή, να θεωρηθεί ως ένα αληθινό «θαύμα» στον (διόλου «ηθικό και αγγελικό» και λίαν επισφαλή) κόσμο της διεθνούς πολιτικής.

Η Ταϊβάν αποτελεί μία υποδειγματική περίπτωση επιτυχίας αυτού που στην κλασσική ορολογία των Διεθνών Σχέσεων αποκαλείται «Στρατηγική των Μικρών Δυνάμεων» («Strategy of Small Powers» – προσοχή: όχι «Small States»!). Κατόρθωσε, τα τελευταία 65 χρόνια, να διαφυλάξει την ελευθέρα κρατική της ύπαρξη, την εδαφική της ακεραιότητα, το αξιακό της σύστημα («normative-value system») και τον τρόπον βίου της («way of life»), και δη αντιμετωπίζοντας άμεση, ορατή και διαρκή Απειλή κατά της Εθνικής Ασφαλείας της («national security threat»), προερχομένη μάλιστα από Μεγάλη Δύναμη, πολύ ισχυρότερη της Ταϊβάν.

Γι’ αυτό και η Ταϊβάν αποτελεί, συν τοις άλλοις,  ένα εντυπωσιακό παράδειγμα επιτυχούς Στρατηγικής μιας Ναυτικής Δυνάμεως («Maritime Power / Seapower»), που αποδεικνύει ότι, υπό προϋποθέσεις, όχι μόνον Μεγάλες αλλά ακόμη και Μεσαίες ή Μικρές Ναυτικές Δυνάμεις δύνανται να αντεπεξέρχονται αποτελεσματικώς προκλήσεις ασφαλείας («security challenges»), προερχόμενες από Μείζονα Χερσαία / Ηπειρωτική Δύναμη («Continental Power / Landpower»).

Μολονότι τα αριθμητικά μεγέθη ήσαν πάντοτε συντριπτικά εις βάρος της, η Δημοκρατία της Κίνας – η Ηγεσία και ο Λαός – επέδειξε, επί επτά δεκαετίες, σιδηρά βούληση και αταλάντευτη αποφασιστικότητα να περιφρουρήσει την

Stratfor: Κινήσεις φοιτητών: ένα θέμα ανθρωπογεωγραφίας.

Γράφει ο Sim Tack 

Καθώς συνεχίζονται οι φοιτητικές διαδηλώσεις στο Χονγκ Κονγκ,οι αναμνήσεις από την πλατεία Τιενανμέν το 1989, έρχονται στο μυαλό των διαδηλωτών. Λιγότερο εικονική, αλλά όχι λιγότερο σημαντική ήταν η Ουγγρική Επανάσταση του 1956, η οποία ξεκίνησε ως φοιτητικό κίνημα. Οι διαμαρτυρίες της Βενεζουέλας το 2007, που ξεκίνησαν με μια ομάδα φοιτητών να ζητά συνταγματική μεταρρύθμιση. Και το 1929 οι διαμαρτυρίες στο Παρίσι,όπου και αμφισβητήθηκε ο ρόλος της εκκλησίας στην εκπαίδευση. 

Φυσικά, κάθε φοιτητικό κίνημα είναι μοναδικό. Η διαδήλωση των φοιτητών στο Χονγκ Κονγκ αφορά τις εσωτερικές υποθέσεις του Χονγκ Κονγκ και όχι τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις στην Κίνα. Και, όμως, όλα αυτά τα κινήματα έχουν κοινά χαρακτηριστικά που ξεπερνούν τα σύνορα, καθιστώντας τους ένα ιδανικό φαινόμενο μέσω του οποίου μπορεί κάποιος να μελετήσει γεωπολιτική.

Οι φοιτητικές διαδηλώσεις αποκαλύπτουν πλήρως τα κοινωνικά και πολιτιστικά στρώματα που κινούνται κάτω από την επιφάνεια της γεωπολιτικής, σαν ρεύματα υπόγειας ροής κάτω από τα κύματα των ωκεανών.
Η ανθρωπογεωγραφία αποτελεί το θεμέλιο της κοινωνίας και, συνεπώς, τα συστήματα που τη διέπουν. Ακόμη και αν θεωρήσουμε το κράτος ως το υψηλότερο επίπεδο της παγκόσμιας πολιτικής και αλληλεπίδρασης, αυτά τα

Ο Πόλεμος των Αγωγών στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο

Του Αθανάσιου Πίτατζη 

"Σύμφωνα με το US Geological Survey’s (USGS) Energy Resources Program, η περιοχή που είναι γνωστή ως Levant Basin Province συγκρίνεται με κάποιες από τις μεγάλες περιοχές του κόσμου.Εκτιμώντας προφανώς ότι επιβεβαιώθηκαν οι ανακαλύψεις μεγάλων ποσοτήτων υδρογονανθράκων, με ενδεχόμενο την μεταβολή των γεωπολιτικών δεδομένων σε ολόκληρη την περιοχή, το USGS ξεκίνησε την πρώτη του εκτίμηση για το σύνολο των κοιτασμάτων πετρελαίου και αερίου στην ευρύτερη περιοχή που ανήκει στην ανατολική Μεσόγειο, περιλαμβάνοντας την Λεκάνη του Αιγαίου και την ανατολική λεκάνη (Levant Basin) στα ανοικτά των ακτών της Κύπρου, του Λιβάνου, της Συρίας και του Ισραήλ και την Λεκάνη του Νείλου στα ανοικτά των ακτών της Αιγύπτου. Τα συμπεράσματα ήταν εντυπωσιακά. Το USGS υπολόγισε το σύνολο της ανατολικής Μεσογείου σε 345 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια αερίου και 3,4 δισεκατομμύρια βαρελιών πετρελαίου.

Ειδικότερα, το USGS, χρησιμοποιώντας όλα τα δεδομένα προηγούμενων γεωτρήσεων και γεωλογικών ερευνών στην περιοχή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «οι μη ανακαλυφθείσες ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή της ανατολικής λεκάνης (Levant Basin Province) υπολογίζονται σε 1,68 δισεκατομμύρια βαρελιών πετρελαίου και 122 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια αερίου. Επιπλέον το USGS εκτιμά ότι «οι μη ανακαλυφθείσες ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου

Ο «Ισλαμικός Χειμώνας» και η σύγκρουση των πολιτισμών

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ
Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Μελετών

Το καλοκαίρι του 1993, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και πρώην σύμβουλος εθνικής ασφαλείας των ΗΠΑ, Σάμιουελ Χάντινγκτον, παρουσίασε, με ένα άρθρο στο περιοδικόForeign Affairs, την άποψη του σχετικά με τον μέλλον των διεθνών σχέσεων και τον επαναπροσδιορισμό της παγκόσμιας τάξης στην εποχή μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Σχεδόν τρία χρόνια αργότερα, την παρουσίασε ολοκληρωμένη στο βιβλίο του «Η Σύγκρουση των Πολιτισμών» (The Clash of Civilizations). Έκτοτε, η άποψη αυτή υπήρξε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα στο επιστημονικό πεδίο των διεθνών σχέσεων.

Αφετηρία της άποψης του Χάντινγκτον είναι ότι ο κόσμος έχει νόημα μόνο ως πεδίο συγκρούσεων γιατί η «φυσική αρμονία» αποτελεί επικίνδυνο όραμα και τα κενά εξουσίας αναπόφευκτα πληρούνται απ’ αυτούς που διαθέτουν τα μέσα, τη θέληση, την ταχύτητα και την κατάλληλη ηγεσία. Το κεντρικό σημείο της άποψης Χάντινγκτον είναι ότι τα γεωπολιτικά ρήγματα μεταξύ πολιτισμών αντικαθιστούν τα πολιτικά και ιδεολογικά σύνορα του Ψυχρού Πολέμου, ως έναυσμα κρίσεων. Για τον Χάντινγκτον, ο κόσμος είναι ένα σύνολο σεισμικών ζωνών στις οποίες «πολιτισμικές περιοχές» συγκρούονται με ολοένα αυξανόμενη συχνότητα σεισμικής δράσης, για να καταλήξει με την πρόβλεψη ότι «…ο επόμενος παγκόσμιος πόλεμος, αν συμβεί, θα είναι πόλεμος μεταξύ πολιτισμών».

Πολλοί έσπευσαν, τη δεκαετία του 1990 να χαρακτηρίσουν την άποψη του

Παγκοσμιοποιημένοι πόλεμοι: Οποιοσδήποτε μπορεί να πολεμήσει εναντίον οποιουδήποτε.

Το σχέδιο εξελίσσεται όπως θέλουν οι ελίτ καθώς τα έθνη-κράτη πλησιάζουν προς την οριστική τους διάλυση

του system failure

Από την Ουκρανία έως την Μέση Ανατολή, παρατηρούμε διαφόρων ειδών μαχητές, από πολλές εθνότητες, να πολεμούν στο
πλευρό του κάθε αντιπάλου. Ιδιωτικοί στρατοί, μισθοφόροι και τυχοδιώκτες δίνουν το παρόν στα πεδία των μαχών, πολλοί από αυτούς έχοντας ως αποκλειστικό στόχο να κερδίσουν περισσότερα χρήματα. Οι παγκοσμιοποιημένοι πόλεμοι είναι ένα γεγονός και λειτουργούν υπέρ αυτών που στοχεύουν στην διάλυση των εθνών-κρατών.

Η εικόνα με τους ενόπλους της ISIS να "υμνούν" την διάλυση των συνόρων μεταξύ Ιράκ-Συρίας, είναι χαρακτηριστική. Οι δυνάμεις που βρίσκονται πίσω από την τεχνητή κατασκευή πολλών εθνών-κρατών στη Μέση Ανατολή και αλλού, έχουν αποφασίσει ότι τώρα δεν εξυπηρετούν τα σχέδιά τους για ολοκληρωτική, παγκόσμια κυριαρχία.

Οι απειλές των ενόπλων της ISIS που αφορούν επιθέσεις εντός των Δυτικών κρατών, εξυπηρετούν τέλεια τον νέο σχεδιασμό, που είναι η μεταφορά των πολέμων και των διαφόρων συγκρούσεων, από τα σύνορα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Πράγματι, από τη στιγμή που κάποιος πολίτης οποιασδήποτε χώρας της Δύσης, ο οποίος πρόσκειται στην ISIS ή σε κάποια άλλη εξτρεμιστική οργάνωση, είναι αποφασισμένος να πεθάνει σκορπώντας τον θάνατο μέσα σ'ένα λουτρό αίματος, στην καρδιά αυτής της χώρας, η προστασία των συνόρων φαίνεται ότι είναι μάταιη και οι πολίτες αρχίζουν να αναρωτιούνται για την δυνατότητα του έθνους-κράτους να τους προστατεύει.

Το Παγκόσμιο Ντόμινο της Εντροπίας

του Λεωνίδα Χ. Αποσκίτη*

Το μεγάλο στρατηγικό ερώτημα τώρα, μετά το δημοψήφισμα και την επανένωση της Κριμαίας με την Ρωσία, είναι αν θα τολμήσουν οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. να προχωρήσουν σε μια στρατηγική αναμέτρηση κατά του Πούτιν που θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη, ακόμα και θερμοπυρηνική, αναμέτρηση ή θα εξαντλήσουν κάθε περιθώριο διπλωματικής εκτόνωσης, έστω προς το παρόν.

Όπως δείχνουν τα πράγματα, τόσο στην Ουάσιγκτων όσο και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι αποφάσεις δεν οδηγούνται από τέτοιες φωνές της λογικής.

Σύμφωνα με όσα χαρακτηριστικά σχολίασε το επίσημο κινεζικό πρακτορείο XINHUA, η Δύση, δηλαδή οι ελίτ των ΗΠΑ και της Ε.Ε., που προκάλεσαν το χάος «δεν έχουν ούτε την ικανότητα ούτε την σοφία να το διορθώσουν»! Αν η κινεζική εκτίμηση αποδειχθεί σωστή, τότε θα φθάσουμε στο σημείο χωρίς επιστροφή στην ιστορία της ανθρωπότητας στο άμεσο μέλλον.

Η κινητήρια δύναμη πίσω από  την σοβούσα παγκόσμια αναμέτρηση είναι το γεγονός ότι το Ευρω-Ατλαντικό χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι αμετάκλητα χρεωκοπημένο και πρέπει να ανοίξουν νέες λεωφόροι πλιάτσικου χωρίς καθυστέρηση. Παράλληλα, ο βασικός στόχος της Ουάσιγκτων είναι να εγκαταστήσει πυραυλικές βάσεις στα σύνορα της Ρωσίας με την Ουκρανία και να αποστερήσει την Ρωσία τόσο από τις ναυτικές βάσεις της στην Μαύρη Θάλασσα όσο και από τις στρατιωτικές βιομηχανίες της στην Ανατολική Ουκρανία.

Αλλο στρατηγική σκέψη και άλλο νομική τέχνη

Του Δρ Άρη Πετάση

μέλος του Board of Trustees, Int’l Fund, Moscow State Aviation University

Σε σχόλιό του επί του τελευταίου μου άρθρου, όπου υποστήριζα πως η Τουρκία βρίσκεται μια μόνο αναπνοή από τον στόχο ανάκτησης της Κύπρου, αγαπητός αναγνώστης με το ψευδώνυμο “Κλέαρχος” με καλούσε να δώσω εισηγήσεις. Στο παρόν άρθρο βρίσκεται η πρώτη μου σκέψη από μια σειρά ιδεών που θα καταθέσω σταδιακά. Αρχίζω από το κεφάλαιο ανάσχεση γιατί όπως γνωρίζει ο κάθε πρωτοετής φοιτητής του μάνατζμεντ η ανάσχεση (containment) προηγείται της ανατροπής (reversal).

Κύριο χαρακτηριστικό των μεγάλων παιχτών στρατηγικής είναι η αλλαγή πορείας στον κατάλληλο χρόνο (timing) και μόλις διαπιστώσουν πως η ακολουθούμενη πορεία οδηγεί σε όλεθρο.  Από το 1990 μέχρι σήμερα πορευόμαστε σε  πορεία ολέθρου γιατί απλά δεν διαθέταμε ποτέ μεγάλους (ούτε μικρούς!) παίχτες στρατηγικής.  Χαράξαμε μια πορεία λίγο μετά το 1974 ενώ βρισκόμασταν κάτω από θανάσιμη στρατιωτική απειλή γιατί:

α.) η Αμερική (και ο Kissinger ιδιαίτερα) είχαν ταχθεί απροκάλυπτα υπέρ των Τούρκων και στην πραγματικότητα στήριξαν την Τουρκική εισβολή και

β.) η Ελλάδα είχε ξεκαθαρίσει πως καμιά βοήθεια δεν μπορούσε να αναμένει η

Ουκρανία: ‘Σύγκρουση πολιτισμών’ φέρνει αλλαγές συνόρων;

Κατά τον «προφήτη» του 21ου αιώνα, Σάμιουελ Χάντιγκτον, η Ουκρανία μαζί με την Τουρκία και την… Ελλάδα, αποτελούν τα τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα κρατών τα οποία το κάθε ένα με τον δικό του τρόπο πρόκειται να γνωρίσουν μεγάλες φουρτούνες στην προσπάθειά τους να γιατρέψουν την πολιτισμική «σχιζοφρένια» που τα χαρακτηρίζει.

Του Δρ. Γεωργίου Κ. Φίλη

Αφήνοντας κατά μέρους και για την ώρα την Τουρκία αλλά και την περίπτωσή μας, θα επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στην Ουκρανία. Όπως έγραφε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ο μεγάλος αυτός διανοητής και «statesman» των ΗΠΑ, η Ουκρανία αποτελεί την πλέον ενδεικτική περίπτωση κράτους το οποίο θα βίωνε την επερχόμενη «Σύγκρουση των Πολιτισμών» σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αποτελέσει ένα αρχετυπικό παράδειγμα των πολέμων του 21ου αιώνα.

Η μοίρα δε της χώρας αυτής επρόκειτο να σημαδέψει και την Ιστορία αλλά και την ισορροπία δυνάμεων στην Ευρασία για τα επόμενα 100 έτη. Τα γεγονότα όπως αυτά εκτυλίσσονται στην Ουκρανία από τον περασμένο Νοέμβριο – ίσως και από την «Πορτοκαλί Επανάσταση» πριν από δέκα περίπου έτη – τείνουν να επιβεβαιώσουν για ακόμα μία φορά τον διανοητή με τον… χειρότερο τρόπο.

Με λίγα λόγια, ο Σ. Χάντιγκτον με το περίφημο άρθρο του στο περιοδικό Foreign Affairs περί της «Σύγκρουσης των Πολιτισμών» (Clash of Civilizations), αλλά και στο ομώνυμο βιβλίο που ακολούθησε, έθεσε στη βάσανο της δημόσιας συζήτησης αλλά και κριτικής την άποψη ότι η κατάρρευση του Κομμουνισμού δεν επρόκειτο να φέρει στον πλανήτη ειρήνη ή ευημερία όπως αυτή ευαγγελιζόταν στο βιβλίο του ο Φράνσις Φουκογιάμα με τίτλο «Το τέλος της Ιστορίας», αντιθέτως το κυρίαρχο μοντέλο σύγκρουσης στον πλανήτη θα έχει ως βάση του τις πολιτισμικές διαφορές εθνών, λαών, θρησκειών κ.λπ.

Αντιπαρερχόμενοι τις λεπτομέρειες των δύο αντίστοιχων θεωρητικών σχημάτων για τις διεθνείς σχέσεις του 21ου αιώνα, επικεντρωνόμαστε στο ζήτημα της Ουκρανίας και στα δραματικά που συμβαίνουν στην χώρα αυτή εδώ και κάποιους μήνες και ειδικά από τα μέσα Ιανουαρίου του 2014 έως σήμερα. Αυτό που θα πρέπει να σημειώσουμε, είναι ότι δυστυχώς ο Αμερικανός καθηγητής επιβεβαιώνεται κάθε ημέρα και περισσότερο.

Κάποιοι θα μιλήσουν για «εμφύλιο» στην Ουκρανία, και θα μιλήσουν για το δράμα του «αδελφοκτόνου» πολέμου. Τα πράγματα όμως για την συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι «έτσι» αλλά «κάπως έτσι». Φυσικά, κάθε εξέλιξη όπως αυτή που διαφαίνεται είναι τραγική και είναι προφανές ότι αυτή τη στιγμή στο κέντρο του Κιέβου συγκρούονται «Ουκρανοί» με «Ουκρανούς». Αφήνοντας κατά μέρος το ανθρωπιστικό ζήτημα – το οποίο φυσικά δεν έχει χρώμα ή πιστεύω – στο οποίο δεν υπάρχει άνθρωπος λογικός να διαφωνήσει στην ανάγκη άμεσης κατάπαυσης των βιαιοτήτων και στην απαίτηση για την εξεύρεση μίας συμβιβαστικής λύσης στο θέμα, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτή τη στιγμή στο πεδίο της… μάχης του Κιέβου δεν συγκρούονται δύο «Ουκρανίες» αλλά δύο διαφορετικές «Ουκρανίες».

Η γεωπολιτική του Ομπάμα

του Μελέτη Η. Μελετόπουλου
Διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης.

 Είναι ηλίου φαεινότερον ότι ο Ομπάμα έχει υποσχεθεί στον εαυτό του ότι, επί της προεδρίας του, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα εμπλακούν εκ νέου σε πόλεμο. Με μεγάλη, πράγματι, δεξιοτεχνία, και σε στενή συνεργασία με την Ρωσσία, έλυσε το θέμα της Συρίας, για την οποία δεν μιλά τώρα κανείς. Απομάκρυνε τα αμερικανικά στρατεύματα από το Αφγανιστάν και το Ιράκ. Έδωσε θεαματική διέξοδο στο αδιέξοδο με το Ιράν, εγκαινιάζοντας ανοιχτό διάλογο με τον νέο Ιρανό πρόεδρο και μη διστάζοντας να δυσαρεστήσει τον παραδοσιακό εταίρο των ΗΠΑ, το Ισραήλ. Τέλος, απέφυγε την ένταση που επεχείρησε να προκαλέσει η Κίνα στον Ειρηνικό, διατάσσοντας τα αμερικανικά αεροπλάνα να υποβάλλουν σχέδια πτήσεως στις κινεζικές αρχές, ακόμη και στις διαμφισβητούμενες μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας περιοχές! Η πολιτική φιλοσοφία του Ομπάμα είναι εγγύτερη προς αυτήν του Μαχάτμα Γκάντι και του Νέλσονος Μαντέλα, παρά του Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ ή του Τζων Κέννεντυ. Η γεωστρατηγική ισχύς, η κυριαρχία, η επιβολή, δεν αποτελούν κεντρικούς άξονες στον πολιτικό του σχεδιασμό. Ο πόλεμος δεν αποτελεί αποδεκτή επιλογή στην σκέψη του. Ο Ομπάμα είναι άλλωστε ο πρώτος Αμερικανός πρόεδρος που δεν κατάγεται από Ευρωπαίους εποίκους, ούτε ανήκει στην κοινωνική ομάδα των WASPS (White Anglosaxon Protestants), που αποτελεί την κύρια δεξαμενή ηγετικών στελεχών του βορειοαμερικανικού πολιτικού συστήματος. Έχει μητρική αφρικανική προέλευση, η γιαγιά του είναι αφρικανίδα που ζει σε κάποιο χωριό της Κένυα, ενώ ο ίδιος μεγάλωσε με την μητέρα του στην Χαβάη, δηλαδή στον Ειρηνικό Ωκεανό. Αυτά συνεπάγονται ότι η οντολογία του σημερινού Αμερικανού προέδρου απέχει παρασάγγες από την ευρωπαϊκή ήπειρο, στην οποία οι ΗΠΑ ενεπλάκησαν δύο φορές κατά τον Εικοστό Αιώνα, το 1917 και το 1941, οι ΗΠΑ για να την διασώσουν από τον γερμανικό απολυταρχισμό και τον ολοκληρωτισμό, και άλλη μία φορά, κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, για να αναχαιτίσουν την επέκταση του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού μέχρι την Ρώμη και το Παρίσι. Τα παραπάνω αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις και ερμηνευτικά εργαλεία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής επί Ομπάμα, και μάλιστα στην Ευρώπη. Δεν πρόκειται ακριβώς για νεο-απομονωτισμό:ο παραδοσιακός αμερικανικός απομονωτισμός του 19ου αιώνος, της πρώτης περιόδου της προεδρίας του Ουίλσωνος και της πρώτης φάσης της προεδρίας του Ρούσβελτ, εδραζόταν σε ισχυρό εθνικιστικό υπόβαθρο, και η αδιαφορία προς τις εξελίξεις στον πλανήτη συνδυαζόταν με στιβαρή προάσπιση των αμερικανικών γεωπολιτικών και οικονομικών συμφερόντων. Η πολιτική του Ομπάμα

Γιατί το Σουέζ έχει ακόμη σημασία Η διώρυγα που κρατάει κοντά την Αίγυπτο με τις ΗΠΑ

Steven A. Cook

Η διαδρομή από την Ράφα, την αιγυπτιακή πόλη που συνορεύει με την Λωρίδα τής Γάζας, μέχρι την Ισμαηλίγια, ένα λιμάνι τής διώρυγας του Σουέζ, είναι κουραστική. Αν και η διαδρομή αγγίζει την αλ-Αρίς, την πρωτεύουσα του Κυβερνείου τού βόρειου Σινά, περνάει κατά τα άλλα από ένα τοπίο για 150 μίλια χωρίς ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Προς το τέλος τού ταξιδιού, αν η χρονική στιγμή είναι η κατάλληλη, από το πουθενά ένα πετρελαιοφόρο ή πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων θα μπορούσε να διαταράξει ξαφνικά τον ορίζοντα, καθώς φαίνεται να γλιστρά μέσα από την έρημο της Αιγύπτου.

Σχεδόν 150 χρόνια μετά την ολοκλήρωσή της, η διώρυγα του Σουέζ συνεχίζει να εμπνέει δέος, επιζώντας από κάθε κλισέ που έχει γραφτεί ποτέ γι’ αυτήν. Η πλωτή οδός των 120 μιλίων αποτελεί έναν ζωτικό σύνδεσμο μεταξύ τής Ευρώπης και της Ασίας, ένα στρατηγικό στοιχείο και ένα τεχνητό θαύμα. Αλλά ο κόσμος έχει εξελιχθεί από το 1869. Μήπως οι νέες εξελίξεις στην πολιτική, την οικονομία, και την ασφάλεια κατέστησαν το κανάλι αδιάφορο; Ή μήπως η παγκόσμια αλλαγή το κράτησε τόσο σημαντικό όσο ήταν πάντα;

Για ορισμένους παρατηρητές, μετά από τρία χρόνια σε αυτό το ταραγμένο κεφάλαιο της αιγυπτιακής ιστορίας, η σημασία τού Καΐρου για τις Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να έχει μειωθεί, με την ισχύ προφανώς να μετατοπίζεται στην περιοχή και πολλές αποδεκτές αλήθειες για τη Μέση Ανατολή να αντικρούονται από όλη αυτή την αναταραχή. Το εάν η Αίγυπτος παραμένει ζωτικής σημασίας, ωστόσο, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν η διώρυγα του Σουέζ είναι ένα κατάλοιπο του παρελθόντος ή ένα διαρκές καυτό σημείο στην διεθνή πολιτική. Και κάθε αντίληψη ότι το κανάλι χάνει την στρατηγική ή οικονομική σημασία του πρέπει να αντιμετωπίσει μια ευρύτερη προβολή τής θέσης τού καναλιού στην αιγυπτιακή ιστορία και μια βαθύτερη κατανόηση του πώς έχει διαμορφώσει τις σχέσεις τής Αιγύπτου με τον κόσμο.

ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΣΤΗΝ ΕΡΥΘΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ

Η διώρυγα του Σουέζ συνδέεται σχεδόν αποκλειστικά με δύο πρόσωπα από το δεύτερο μισό του δέκατου ένατου αιώνα: τον Γάλλο διπλωμάτη Ferdinand de Lesseps και τον Αιγύπτιο κεδίβη, ή αντιβασιλέα, Ισμαήλ Πασά, εγγονό τού Μοχάμεντ Αλί, του Οθωμανού στρατηγού που κυβέρνησε την Αίγυπτο από το 1805 ως το1848 και θεωρείται ως ο σύγχρονος ιδρυτής της. Ωστόσο, η ιδέα για μια πλεύσιμη οδό μεταξύ τής Μεσογείου και της Ερυθράς Θάλασσας προηγήθηκε και των δύο. Η πρώτη ιδέα για την υδάτινη οδό, σύμφωνα με το διαφωτιστικό βιβλίο τού Zachary Karabell «Parting the Desert: The Creation of the Suez Canal», ανάγεται πίσω στο 1798, όταν ο Ναπολέων εισέβαλε και κατέλαβε για λίγο την Αίγυπτο. Το όραμα του Ναπολέοντα για ένα κανάλι δεν καρποφόρησε, αλλά περίπου τριάντα χρόνια αφότου έφυγε από την Αίγυπτο, ένας άλλος Γάλλος, ένας μηχανικός με το όνομα Barthelemy-Prosper Enfantin, έκανε πολλά για να κάνει την ιδέα τού καναλιού πραγματικότητα. Ο De Lesseps απλώς υιοθέτησε την δουλειά τού Enfantin στην δεκαετία τού 1850 και στρατολόγησε την στήριξη του Σαΐντ Πασά, του νεότερου γιού τού Μοχάμεντ Αλί, για την χρηματοδότηση του έργου.

Η Μεγάλη Οδός προς Ανατολάς

του Μελέτη Η. Μελετόπουλου
 Διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης.

ΤΟ 1871, μετά την συντριβή της Γαλλίας από την Πρωσσία, και ενώ το Παρίσι επολιορκείτο από τα πρωσσικά στρατεύματα, στα ανάκτορα των Βερσαλλιών ανακηρύχθηκε η Γερμανική Ομοσπονδιακή Αυτοκρατορία (το πρώτο ενωμένο γερμανικό Ράιχ) και ο βασιλιάς της Πρωσσίας Γουλιέλμος ονομάστηκε Αυτοκράτορας (Kaiser). O Όττο φον Μπίσμαρκ, ο αρχιτέκτων αυτής της εντυπωσιακής επιτυχίας, διορίστηκε καγκελάριος της αυτοκρατορίας. Το τεράστιο Γερμανικό Ράιχ εκτεινόταν από τον Ρήνο μέχρι την Βαλτική θάλασσα, ενώ περιελάμβανε μεγάλο τμήμα της σημερινής Πολωνίας και τις ανατολικές γαλλικές επαρχίες της Αλσατίας και της Λωραίννης. Το Ράιχ εξελίχθηκε σύντομα σε ισχυρή βιομηχανική οικονομία, αλλά ασφυκτιούσε οικονομικά σ’ έναν κόσμο που ήλεγχαν οι παραδοσιακές μεγάλες δυνάμεις (τότε Μεγάλη Βρεταννία, Γαλλία και Ρωσσία). Όπως κάθε φιλόδοξη νεοπαγής υπερδύναμη, έτσι και το Ράϊχ αποδύθηκε αμέσως σε προσπάθεια απόκτησης αποικιών (στην Αφρική και στην Ασία) και, το κυριότερο, πρόσβασης σε πηγές ενέργειας. Τότε η βασική πετρελαιοφόρα περιοχή ήταν η αραβική Εγγύς Ανατολή, που βρισκόταν υπό οθωμανική κατοχή. Η Γερμανία αποδύθηκε σε επιχείρηση διείσδυσης στα οθωμανικά κέντρα εξουσίας, έστειλε διπλωμάτες και στρατιωτικούς συμβούλους, εμπόρους και κατασκόπους, και σύντομα άρχισε να υπογράφει συμβάσεις αποικιοκρατικού χαρακτήρα. Η κυριότερη συμφωνία ήταν η κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Βερολίνου-Βαγδάτης, που θα συνέδεε το Ράιχ με το πετρέλαιο. Αυτό που οι Γερμανοί ονόμασαν «Μεγάλη Οδό προς Ανατολάς» (Drang nach Osten). Το 1914 ο σιδηρόδρομος είχε ήδη φτάσει στο Ικόνιο, σε απόσταση αναπνοής από την Μοσσούλη. Αλλά τότε ακριβώς εξερράγη ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, που είχε ως συνέπεια την παρεμπόδιση του γερμανικού Ράιχ να αποκτήσει πετρελαιοπηγές και να διεκδικήσει την παγκόσμια ηγεμονία. Παρόμοιο σκηνικό επαναλήφθηκε κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι δύο μεγάλες γερμανικές στρατιές που προωθούντο προς την Εγγύς Ανατολή συνετρίβησαν από τους Συμμάχους, η μία στο Στάλινγκραντ και η άλλη στο Ελ-Αλαμέιν. Το 1989 οι δύο Γερμανίες ενοποιήθηκαν και γεννήθηκε ή μάλλον αναγεννήθηκε για τρίτη φορά ο Γερμανικός γίγαντας. Ήταν ζήτημα χρόνου η ενωμένη Γερμανία να διεκδικήσει και πάλι την παγκόσμια ηγεμονία. Αυτήν την φορά με οικονομικά μέσα, διότι λόγω του εθνικοσοσιαλιστικού παρελθόντος της έχει αποκλειστεί εσαεί από το παγκόσμιο γεωοστρατηγικό παιχνίδι. Η καθυπόταξη της Ευρώπης μέσω του χρέους των μικρών (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιρλανδία), των μεσαίων (Ισπανία, Ιταλία) και των μεγάλων (Γαλλία) κρατών ήταν το πρώτο βήμα. Τώρα όμως ο γίγαντας χρειάζεται ενέργεια. Η Φουκουσίμα απέκλεισε την πυρηνική ενέργεια ως επικίνδυνη. Οι πετρελαιοπηγές της Εγγύς Ανατολής φθίνουν, και άλλωστε το μέγεθός τους ήταν ικανό για τον καπιταλισμό του 19ου αιώνα ή και του 20ού, όχι όμως για του 21ου . Η ανακάλυψη των τεραστίων κοιτασμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου στην Ανατολική Μεσόγειο, που βρίσκεται στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος, αποτελεί για την Γερμανία μέσον για την ενεργειακή της αυτάρκεια και οικονομική γιγάντωση. Η Γερμανία δεν έχει άμεση πρόσβαση στα κοιτάσματα. Χρειάζεται «εταίρο», έναν αδύναμο και ελεγχόμενο εταίρο, μέσω του οποίου να διεισδύσει στο ενεργειακό παιχνίδι. Μεγάλο μέρος των κοιτασμάτων βρίσκεται εντός ή στα όρια της ελληνικής ΑΟΖ. Το διεφθαρμένο ελληνικό πολιτικό σύστημα, που επί δεκαετίες «συνεργάζεται» αρμονικά με την Ζήμενς, είναι εύκολα ελέγξιμο. Η κρίση χρέους είναι η ευκαιρία. Στο τελευταίο Μνημόνιο υπάρχει σαφής πρόβλεψη ενυποθήκευσης του ορυκτού πλούτου της χώρας, ως εγγύηση των δανειστών. Για την γερμανική πολιτική, αυτή είναι η ουσία του τρίτου μνημονίου. Και για την Ελλάδα, αυτός είναι ένας πάρα πολύ σημαντικός λόγος να επαναδιεκδικήσεἶ την νομισματική της κυριαρχία. Η σφοδρή αμερικανο-γερμανική διαμάχη και η γενικευμένη αντίδραση εναντίον του άγαρμπου γερμανικού ηγεμονισμού μας προσφέρει δυνατότητες ισχυρών συμμαχιών στην απεμπλοκή μας από την γερμανοκρατούμενη Ευρωζώνη. 

Δημοσιεύθηκε στην πρωινή εφημερίδα “Kontra News” την Δευτέρα, 11.11.2013. 

"Το μυστικό της διεθνούς πολιτικής; Να συμφωνήσει η Ρωσία" - Τι έδειξε η Συρία

του Χρήστου Α. Καπούτση

«Το μυστικό της διεθνούς πολιτικής είναι να κλείσεις μια καλή συμφωνία με τη Ρωσία", είχε πει ο Όττο Φον Μπίσμαρκ (1815-1898 Γερμανός καγκελάριος).  Και πράγματι , έχουμε  μια καταρχήν συμφωνία της ΡΩΣΙΑΣ και των ΗΠΑ  για τη Συρία, που αποτελεί τομή στις διπλωματικές σχέσεις.


Οι Υπουργοί Εξωτερικών, ο αμερικανός  Τζον Κέρι  και ο  ρώσος ομόλογός του Σεργκέι Λαβρόφ, αλλά και ο απεσταλμένος του Γ.Γ του ΟΗΕ, συμφώνησαν ότι, η Κυβέρνηση της Συρίας θα πρέπει να υποβάλει μία "πλήρη καταγραφή" του χημικού  οπλοστασίου της εντός μίας εβδομάδας. Οι ΗΠΑ και η Ρωσία συμφώνησαν ότι,  η Συρία θα πρέπει να επιτρέψει την πρόσβαση στους επιθεωρητές των Ηνωμένων Εθνών, το αργότερο μέχρι τον Νοέμβριο και ότι η καταστροφή του χημικού της οπλοστασίου θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι τα μέσα της επόμενης χρονιάς.

Από τις μέχρι τώρα έρευνες των επιθεωρητών του ΟΗΕ, επιβεβαιώνεται η χρήση χημικών κατά αμάχων, αλλά  δεν  ανακοινώνεται  ο υπεύθυνος της χημικής επίθεσης, κυρίως για λόγους πολιτικούς. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ  Μπαν κι Μουν και ο Αμερικανός Πρόεδρος  Μπ. Ομπάμα συμφωνούν ότι ο Ασαντ είναι ο  υπεύθυνος, αλλά η ο Ρώσος Πρόεδρος Β.Πούτιν,  επιμένει ότι είναι έργο των ανταρτών αντικαθεστωτικών.

Η Συρία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα χημικά οπλοστάσια  στον κόσμο. Το 1993 υπογράφτηκε  συνθήκη χημικού αφοπλισμού, στα πλαίσια του ΟΗΕ. Μέχρι σήμερα,  189 χώρες  έχουν υπογράψει και επικυρώσει αυτή την πολύ σημαντική συμφωνία. Αρνούνται να την υπογράψουν,  η Συρία, το νότιο Σουδάν, η βόρειος Κορέα, η Αγκόλα και η Αίγυπτος!!  Επισημαίνουμε ότι,  ο Άσαντ υποστηρίζει ότι τα χημικά όπλα που περιλαμβάνονται στο   οπλοστάσιο της Συρίας,   αποτελούν  την βασική αποτρεπτική της δύναμη,  εναντίον των πυρηνικών όπλων του Ισραήλ.


Ωστόσο, «η  συμφωνία για το συριακό χημικό οπλοστάσιο στην οποία κατέληξαν  ΗΠΑ και Ρωσία δεν αναφέρει τίποτα σχετικά με την πιθανή χρήση βίας σε περίπτωση μη συμμόρφωσης της Συρίας», διευκρίνισε  ο ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ!!  Πρόκειται για μια δήλωση, που πιθανότατα να εντάσσεται στις  «σκοτεινές» πτυχές της αμερικανο-ρωσικής συμφωνίας και συνεπώς, χρήζει περαιτέρω διασαφηνίσεων.


Υπάρχουν όμως και άλλες ουσιαστικές  επιφυλάξεις,  για την αποτελεσματικότητα αυτής της αμερικανο-ρωσικής συμφωνίας, για τον έλεγχο του χημικού οπλοστασίου της Συρίας.  Κυρίως, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι αυτή η συμφωνία θα εφαρμοστεί και ότι, θα συμβάλει στον τερματισμό του εμφυλίου πολέμου στη Συρία, που είναι άλλωστε και το ζητούμενο.Διαφωνούν με την αμερικανο-ρωσική συμφωνία οι αντικαθεστωτικοί  (υποστηρίζονται από την  Σαουδική  Αραβία και την ΑΛ-ΚΑΙΝΤΑ,  με την  ΑΛ ΝΟΥΣΡΑ και την  ISIL να κυριαρχούν  μεταξύ των  σκληροπυρηνικών αντικαθεστωτικών ισλαμιστών),  που δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν τον εμφύλιο, μέχρι την   ανατροπή  του ΑΣΑΝΤ. Από την πλευρά του, ο  Δικτάτορας της Συρίας Μπασάαρ Αλ Ασαντ δήλωσε,  ότι  θα συμμορφωθεί  με τους όρους της συμφωνίας, που έχουν στόχο τον  αφοπλισμό του χημικού οπλοστασίου του Στρατού της Συρίας.  

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Μπαράκ Ομπάμα καλωσόρισε τη  συμφωνία ΗΠΑ-Ρωσίας,  που αποσκοπεί στην απόκτηση ελέγχου στα συριακά χημικά όπλα,  προειδοποίησε όμως, πως αν αποτύχει η διπλωματία,  οι ΗΠΑ παραμένουν έτοιμες να δράσουν. Οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις που βρίσκονται στην περιοχή της Α. Μεσογείου,  παραμένουν σε πολεμική ετοιμότητα. 


Αλλά, όπως είναι σήμερα η κατάσταση στη Συρία, είτε υπάρξει,  είτε δεν υπάρξει, περιορισμένη στρατιωτική δράση των αμερικανών και των συμμάχων τους (πυραυλική επίθεση με ΤΟΜΑΧΟΚ), εναντίον  στρατιωτικών στόχων, τα αποτελέσματα θα είναι μάλλον πενιχρά. Το σημαντικότερο είναι ότι,  δεν θα σταματήσει ο εμφύλιος πόλεμος που μαίνεται με ιδιαίτερη αγριότητα στη  Συρία. 


Σε περίπτωση που οι αμερικανοί επιλέξουν τη στρατιωτική δράση, τότε, θα  αυξήσουν τον αριθμό των ανθρώπινων απωλειών, κυρίως από την πλευρά του αλαουιτικού καθεστώτος, πιθανόν να  καταστρέψουν ένα μέρος του χημικού οπλοστασίου του Άσσαντ,  σίγουρα θα προκαλέσουν,  για άλλη μια φορά μαζικά μεταναστευτικά ρεύματα από τη Συρία. Μετά όμως, ο εμφύλιος θα συνεχισθεί με αμείωτο ρυθμό,  ένταση και βαρβαρότητα. Και υπάρχει και κάτι ακόμη χειρότερο, η αμερικανική στρατιωτική επέμβαση, πιθανότατα να προκαλέσει την αντίδραση της Ρωσίας, του ΙΡΑΝ και της οργάνωσης ΧΕΖΜΠΟΛΑΧ του Λιβάνου, και η κατάσταση,  να ξεφύγει από κάθε έλεγχο!!


Επιπλέον, η χρονική παράταση του κέρδισε η διπλωματία, είναι πολύ πιθανόν να αξιοποιηθεί, προκειμένου η Δύση να ενισχύσει με βαρύ οπλισμό τους Σύρους αντικαθεστωτικούς και η Ρωσία, να εφοδιάσει το καθεστώς ΑΣΑΝΤ με υπερσύγχρονα αντιαεροπορικά και αντιπυραυλικά συστήματα, που θα δυσκολέψουν,  πιθανή στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ!!


Όμως, η κρίση στη Συρία είναι εξαιρετικά πολύπλοκη, καθώς διακυβεύονται ύψιστα Στρατηγικά , ενεργειακά, οικονομικά  και γεωπολιτικά συμφέροντα, ισχυρών παραγόντων του πολιτικο-στρατιωτικού και ενεργειακού «παιγνίου».


Είναι σαφές ότι, πέρα  από τη  στρατιωτική, εμφυλιο-συγκρουσιακή και πολιτικο-διπλωματική  πλευρά της κρίσης , υπάρχει και ο κεφαλαιώδους σημασίας τομέας της ενέργειας και της ασφάλειας των οδών (θαλασσίων και χερσαίων) μεταφοράς του πετρελαίου και του φυσικού αερίου από την Α.  Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή προς τη Δύση (ΗΠΑ και Κεντροδυτική Ευρώπη). ΣΥΡΙΑ ΚΑΙ ΑΙΓΥΠΤΟΣ κατέχουν κορυφαία γεωστρατηγική  θέση, σε θέματα ενεργείας και ασφαλούς μεταφοράς της Ενέργειας. Επίσης,  η ενεργός ανάμειξη της Σαουδικής Αραβίας στον εμφύλιο της Συρίας, ενισχύοντας τους φανατικούς σουνίτες, σχετίζεται με την σκληρή αντιπαλότητα , σουνιτών – σιιτών, δηλαδή Σαουδικής Αραβίας – ΙΡΑΝ, για την Θεολογική   επικυριαρχία στο Ισλαμικό Δόγμα και επομένως, στον  Θεοκρατικό αραβο-μουσουλμανικό Κόσμο.

Επομένως, είναι πιο σημαντικό, να σταματήσει ο εμφύλιος, τώρα άμεσα, με οποιανδήποτε τρόπο και μετά να γίνει ο αφοπλισμός του Στρατού της Συρίας, από ΟΛΑ τα χημικά όπλα, που σήμερα έχει καλά φυλαγμένα και διασκορπισμένα, ώστε να μην εντοπίζονται εύκολα.


Η  βαναυσότητα και η βαρβαρότητα των αντιμαχομένων, και του Στρατού της Συρίας αλλά και των αντικαθεστωτικών, ίσως να είναι το ίδιο επικίνδυνες με τα χημικά όπλα.  Και ο εμφύλιος στη Συρία  μπορεί να σταματήσει, με ουσιαστική παρέμβαση της Διεθνούς Κοινότητας. Δηλαδή, Απόφαση του Σ.Α. του ΟΗΕ για την ανάπτυξη Ειρηνευτικών στρατιωτικών Δυνάμεων στο έδαφος της Συρίας, την οποία θα υποστηρίξουν ο Αραβικός Σύνδεσμος, το ΝΑΤΟ και η Ε.Ε.  και υποχρεωτική εκεχειρία μεταξύ των αντιμαχομένων, ώστε να ακολουθήσει το επόμενο στάδιο, που είναι η  πολιτική λύσης της Συριακής κρίσης, ως αποτέλεσμα συμβιβασμών και αμοιβαίων υποχωρήσεων.

www.onalert.gr

Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων: Η σύρραξη στη Συρία και ο ανελέητος ηγεμονικός ανταγωνισμός ως καθοριστικός παράγων των περιφερειακών διενέξεων

Η ερμηνεία των περιφερειακών διενέξεων μέσα από αναλύσεις των πιο υψηλών προδιαγραφών       Οι συντρέχουσες κρίσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και ευρύτερα Ανατολικά του Αιγαίου οδηγούν πολλούς στο να διερωτηθούν κατά πόσο υπάρχει κίνδυνος μεγάλης περιφερειακής σύρραξης με βαθύτατες συνέπειες για την Ελλάδα αλλά και όλο τον πλανήτη. Εύλογα κάποιοι διερωτήθηκαν κατά πόσο υπάρχει κίνδυνος επέκτασης της συριακής κρίσης σε παγκόσμιο πόλεμο. Οι καταιγιστικές εξελίξεις στην Αίγυπτο, η κρίση της Λιβύης που προηγήθηκε, οι αναταραχές στην Τουρκία, το κοχλάζον Κουρδικό ζήτημα, οι απειλές επίθεσης κατά του Ιράν και η επαπειλούμενη επίθεση κατά της Συρίας είναι όλα γεγονότα που αναμενόμενα προκαλούν ανασφάλεια και ανησυχία. Πολύ περισσότερο εάν λάβουμε υπόψη ότι η Ελλάδα και η Κύπρος «βρέθηκαν» σε μια αξιοθρήνητη θέση απόλυτης αδυναμίας.   Η απάντηση για τις προεκτάσεις μιας επίθεσης κατά της Συρίας είναι ότι τα νήματα που ενώνονται είναι πολλά και η κατάσταση που δημιουργείται από κάθε άποψη εκρηκτική. Όμως, εκπλήττει μόνο όσους έχουν στο μυαλό τους κατασκευασμένη μια εξωπραγματική και αναληθής εικόνα για τη διεθνή πολιτική. Κάποιος λοιπόν θα πρέπει να κρίνει την κρίση της Συρίας, ή αύριο κάποια άλλη, σύμφωνα τόσο με τις επιμέρους προϋποθέσεις όσο και με μονιμότερα χαρακτηριστικά της διεθνούς πολιτικής. Το τελευταίο δεν είναι σύνηθες στην Ελλάδα και αυτό το γεγονός ερμηνεύει, εν πολλοίς, τον καταστροφικό κατήφορό μας.   Οι σαπουνόφουσκες περί ανθόσπαρτου γραμμικά κινούμενου μετά-ψυχροπολεμικού κόσμου σκάνε και εξατμίζονται. Έξω και εδώ στη χώρα μας, εν τούτοις, συνεχίζουν να επηρεάζονται από τα βουνά των πνευματικών σκουπιδιών που στοιβάχτηκαν. Στην Ελλάδα τις δύο τελευταίες δεκαετίες πολλές φρικτά λανθασμένες «αναλύσεις» που ανακούφιζαν πνευματικά ή χάιδευαν αφτιά αφελών, ευθύνονται για την πολιτικοπνευματική, επιστημονική, οικονομική και διπλωματική αποχαύνωση που προκάλεσε τον εκτροχιασμό της χώρας.       Για να κατανοηθούν οι πιθανές προεκτάσεις κρίσεων, όπως αυτή της Συρίας, απαιτείται να μνημονευτούν μονιμότερα χαρακτηριστικά των ηγεμονικών ανταγωνισμών πλανητικά και στις περιφέρειες. Η ανάλυση των υψηλότερων δυνατών βαθμίδων που προσφέρει μια αποκρυσταλλωμένη, θεμελιωμένη και τεκμηριωμένη περιγραφή και ερμηνεία είναι το κορυφαίο βιβλίο-σταθμός του John Mearsheimer, Η Τραγωδία της Πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, μετάφραση Κ. Κολιόπουλος, επιστημονική επιμέλεια Π. Ήφαιστος, Ηλίας Κουσκουβέλης, εισαγωγικό σημείωμα Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος).   Το κείμενο του John Mearsheimer Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων είναι αναμφίβολα το σημαντικότερο κείμενο διεθνούς πολιτικής μετά τον Θουκυδίδη και τον (δάσκαλο του Mearsheimer) Kenneth Waltz (βλ. τα εμβληματικά του έργα Θεωρία Διεθνούς Πολιτικής και το Ο Άνθρωπος, το Κράτος και ο Πόλεμος).   Το Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων συνιστάται να διαβαστεί με προσοχή από όσους ενδιαφέρονται για εκτιμήσεις ακριβείας για το γενικότερο στρατηγικό πλαίσιο κρίσεων, όπως αυτές της Συρίας, της Αιγύπτου, της Λιβύης, το Κουρδικό, τις σχοινοβασίες της Τουρκίας, την επαπειλούμενη επίθεση κατά του Ιράν, την κινεζική ή ρωσική στρατηγική και ασφαλώς τους στρατηγικούς ελιγμούς της δεσπόζουσας ηγεμονικής δύναμης των Ηνωμένων Πολιτειών στις σχέσεις της με τις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις και τις προσεγγίσεις που υιοθετεί στις υπερπόντιες εξισορροπήσεις.   O Mearsheimer σε μια ανάλυση που κυριολεκτικά κόβει την ανάσα περιγράφει και ερμηνεύει τον αδιάκοπο ηγεμονικό ανταγωνισμό και τον τρόπο που επηρεάζει τις τύχες καθοριστικά. Στις κομβικές στιγμές που διανύουμε και των κρίσεων που διαδέχεται η μια την άλλη, η άγνοια μιας τέτοιας θεώρησης είναι πολυτέλεια. Για τους ειδικούς των διεθνών σχέσεων είναι γνωστό ότι το αριστούργημα του John Mearsheimer αποτελεί το σημαντικότερο κείμενο που αναλύει τις τάσεις στο πεδίο των ηγεμονικών ανταγωνισμών και τον τρόπο που προβάλλονται τον 21ο αιώνα. Τεκμηριώνει τα αίτια των στρατηγικών επιλογών των δυνάμεων που εμπλέκονται στον ηγεμονικό ανταγωνισμό και δημιουργεί μια ερμηνευτικά μοναδική τυπολογία στάσεων, αποφάσεων, δράσεων και ενεργειών.   Ο Mearsheimer ο οποίος πρόσφατα έγινε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου, προσδιορίζει με εκπληκτική ακρίβεια τις μορφικά πανομοιότυπες επαναλαμβανόμενες στάσεις, αποφάσεις και προσεγγίσεις των ηγεμονικών δυνάμεων από τους Ναπολεόντιους πολέμους μέχρι σήμερα. Στο τελευταίο κεφάλαιο αναλύοντας την εξέλιξη της κατανομής ισχύος μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων και άλλων μεγάλων κρατών που αναδύονται στο στερέωμα των ηγεμονικών δυνάμεων των δεκαετιών που επέρχονται, περιγράφει με εγκυρότητα τις τάσεις, όπως αναπτύσσονται στο κατώφλι του 21ου αιώνα.   Η μελέτη αυτής της ανάλυσης όσον αφορά την εξέλιξη των σχέσεων ισχύος και των ισορροπιών στην Ευρώπη –για παράδειγμα για τις τάσεις όσον αφορά τη Γερμανία, τη Ρωσία, τις εναλλακτικές επιλογές των ΗΠΑ στην Ευρώπη και πλανητικά, κ.τ.λ.–, κανονικά εξατμίζει κάθε επικίνδυνη ουτοπική σκέψη και προσγειώνει σε στέρεο έδαφος πάνω στο οποίο θα πρέπει να πατούν οι πολίτες και το πολιτικό προσωπικό κάθε κράτος το οποίο θέλει να επιβιώσει.   Υπό το πρίσμα της κορυφαίων προδιαγραφών θεωρήσεων του John Mearsheimer, θα προχωρήσουμε τώρα στην εξέταση του γενικότερου διακρατικού πλαισίου μέσα στο οποίο εκτυλίσσονται οι κρίσεις στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και ευρύτερα Ανατολικά του Αιγαίου. Πλήρης εικόνα και μοναδικής ακρίβειας εκτιμήσεις, αλλά και κατανόηση της πραγματικότητας της διεθνούς εμπειρίας μέσα από αναρίθμητα παραδείγματα, μπορεί να υπάρξει μόνο, εάν η καταπληκτική ανάλυση του  John Mearsheimer διαβαστεί στο σύνολό της.       2.     Ο ηγεμονικός ανταγωνισμός και ο εγγενής χαρακτήρας των αιτιών πολέμου       Πρωταρχικό κριτήριο σωστής εκτίμησης της διεθνούς πολιτικής είναι ότι ποτέ δεν υπήρξε και ποτέ δεν μπορεί να υπάρξει παγκόσμιος ηγεμόνας. Οι μεγάλες δυνάμεις το γνωρίζουν και τα στρατηγικά τους σχέδια αποβλέπουν λιγότερο σε μια στρατιωτική συντριβή άλλων μεγάλων δυνάμεων και περισσότερο στην εξισορρόπησή τους. Το σύνηθες πεδίο του ανταγωνισμού τους είναι οι λιγότερο ισχυροί, και όποτε δοκίμασαν το αντίθετο το μετάνιωσαν. Σημειώνω εδώ το εξής καίριο και σημαντικό που ο λιγότερο ισχυρός θα πρέπει να γνωρίζει για να μην είναι ευκολόπιστος ή απρόσεκτος: «Τόσο όταν οι ηγεμονικοί ελέφαντες συγκρούονται όσο και όταν “ερωτεύονται” το γρασίδι υποφέρει».   Ο Mearsheimer τεκμηριώνει μια αλληλουχία μορφικά πανομοιότυπων στρατηγικών επιλογών από τους Ναπολεόντιους πολέμους μέχρι σήμερα. Ο κεντρικός στρατηγικός σκοπός κάθε ηγεμονικής δύναμης ανά πάσα στιγμή είναι να παρεμποδιστούν άλλες μεγάλες δυνάμεις να κατακτήσουν θέση ηγεμονίας στην περιφέρεια  όπου ανήκουν. Ακριβώς, η «Τραγωδία των Μεγάλων Δυνάμεων» έγκειται στο γεγονός ότι φοβούνται για την δική τους επιβίωση εάν κάτι τέτοιο συμβεί. Αυτό είναι κύριο αίτιο των εκατέρωθεν ασταμάτητων εξισορροπήσεων. Εάν μια μεγάλη δύναμη καταστεί περιφερειακή ηγεμονία, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη δική της παγκόσμια ηγεμονία. Έτσι, οι εκάστοτε ηγεμονικές δυνάμεις αδιάκοπα μεριμνούν, ούτως ώστε άλλες μεγάλες δυνάμεις να παρεμποδίζονται από το να καταστούν περιφερειακοί ηγεμόνες.   Με πιο πρακτικούς όρους αυτό σημαίνει μια διαρκή εκτίμηση της κατανομής ισχύος παγκόσμια, περιφερειακά και τοπικά και ύπαρξη εναλλακτικών επιλογών στο πλαίσιο ενός στρατηγικού σχεδιασμού ελέγχου της κατανομής ισχύος στις περιφέρειες. Επίσης, ενός στρατηγικού σχεδιασμού που εμπεριέχει αναρίθμητες εναλλακτικές τακτικές ενέργειες που αποσκοπούν στην αποδυνάμωση της επιρροής που ασκούν άλλες δυνάμεις. Αυτό συνεπάγεται μεταξύ άλλων και ενέργειες που αυξομειώνουν τη θέση, τον ρόλο και την ισχύ των περιφερειακών κρατών. Κριτήριο δεν είναι ο «φίλος» ή ο «εχθρός» αλλά η «ρύθμιση» της κατανομής ισχύος με τρόπο που συμφέρει τον (εξισορροπητή) ηγεμόνα.   Για να παρεμβάλω έναν ακόμη κορυφαίο στοχαστή, τον Παναγιώτη Κονδύλη, σε μια εύστοχη θεώρησηπου επιβεβαιώνεται καθημερινά στη διεθνή πολιτική, «η έσχατη πραγματικότητα συνίσταται από υπάρξεις, άτομα ή ομάδες που αγωνίζονται για την αυτοσυντήρησή τους και μαζί αναγκαστικά για τη διεύρυνση της ισχύος τους. Γι’ αυτό συναντώνται ως φίλοι ή ως εχθροί και αλλάζουν φίλους και εχθρούς ανάλογα με τις ανάγκες του αγώνα για την αυτοσυντήρησή τους και τη διεύρυνση της ισχύος τους».   Στο σημείο αυτό, καλό είναι να τονιστεί ότι μόνιμοι εχθροί και φίλοι δεν υπάρχουν, όπως δυστυχώς νόμισαν μερικοί επικίνδυνα αφελείς που στο παρελθόν έφθασαν στο σημείο να χορεύουν ζεϊμπέκικα ή να γίνουν κουμπάροι κατευνάζοντας τον επιτιθέμενο ή που σήμερα εκλιπαρούν την εύνοια ξένων ηγετών ελπίζοντας σε θεία δώρα. Η ανελέητη πραγματικότητα της διεθνούς πολιτικής, την οποία εάν δεν γνωρίζεις παθαίνεις ζημιές είναι μία: Υπάρχουν μόνο υλιστικά σκεπτόμενοι διακρατικοί δρώντες με τους οποίους οι συγκλίσεις πάνε και έρχονται ανάλογα με τα συμφέροντα, την εξέλιξη των στρατηγικών και την εξέλιξη των συσχετισμών ισχύος και συμφερόντων. Ο καθείς θεωρεί την ασφάλεια και την επιβίωση υπέρτατη και έσχατη λογική (στην Ελλάδα, πάντως, αυτή δεν ήταν η κυρίαρχη παραδοχή και δεν είμαι σίγουρος ότι είναι ακόμη και σήμερα παρά τα παθήματά μας).   Η «διαχείριση» των λιγότερο ισχυρών κρατών εκ μέρους των ηγεμονικών κρατών ανάλογα με τις περιστάσεις συμβαδίζει με τις ρευστές στρατηγικές ανάγκες κάθε συγκυρίας του διαχρονικά εξίσου ρευστού ηγεμονικού ανταγωνισμού. Σχέσεις στα πεδία της αισθητικής, της ιδεολογίας, των διαπροσωπικών σχέσεων και τα λοιπά, δεν έχουν την παραμικρή άξια λόγου πολιτική σημασία για τον αδύναμο (για τον ισχυρό βέβαια τέτοιες ψευδαισθήσεις είναι ευχάριστα δώρα).   Εξάλλου, σύμφωνα με τα κυρίαρχα πορίσματα ενός μεγάλου κλάδου της στρατηγικής ανάλυσης (patron-client relations), το κύριο έρεισμα και η προϋπόθεση επιβίωσης των λιγότερο ισχυρών κρατών είναι η κρατική τους ισχύς και οι διπλωματικές προσεγγίσεις που έχουν ως άξονα το κόστος/όφελος στην πλάστιγγα των σχέσεων με τα ισχυρότερα κράτη. Οι ηγεμονικές δυνάμεις, όπως εξάλλου δείχνει η ορατή με γυμνό οφθαλμό καθημερινή πρακτική στη διεθνή πολιτική, χαράσσοντας τα ρευστά και εναλλασσόμενα στρατηγικά τους σχέδια, δεν βλέπουν εχθρούς και φίλους αλλά συνομιλητές στην πλάστιγγα κόστους/οφέλους.   Ένα αδύναμο κράτος ή μια κοινωνία που δεν προσκολλάται στην εθνική ανεξαρτησία είναι αναλώσιμο και ευκαιρίας δοθείσης πετσοκόβεται πάνω στην ανελέητη κλίνη του Προκρούστη των στρατηγικών παιγνίων. Το αντίθετο συμβαίνει για ένα συγκροτημένο κράτος με κρατική ισχύ επαρκή για αυτοσυντήρηση και εξεζητημένες διπλωματικές δεξιότητες.       Οι ηγεμονικές δυνάμεις παλεύοντας ασταμάτητα για την ύπαρξη μιας κατανομής ισχύος που τις ευνοεί και τη μεγιστοποίηση του μεριδίου του παγκόσμιου πλούτου που κατέχουν ή ελέγχουν, επιδίδονται σε ασταμάτητους εξεζητημένους έμμεσους παρεμβατισμούς ή ανάλογα με τις περιστάσεις σε πιο άμεσους. Στη Συρία αυτό βασικά κρίνεται όπως και στην Λιβύη κάποια στιγμή όταν για πολλούς λόγους η πλάστιγγα έγειρε, και ο Καντάφι εκεί που πριν μερικές εβδομάδες εναγκαλιζόταν τους ηγέτες των περισσότερων κρατών που στη συνέχεια του επιτέθηκαν, τάχιστα αυτός και η χώρα του οδηγήθηκαν στο ηγεμονικό σφαγείο.   «Ειρήνη» υπό την έννοια της συνήθους χαζοχαρούμενης ψευδαίσθησης περί ενός αγγελικά πλασμένου –πλην εκ παρεξηγήσεως συγκρουόμενου– κόσμου, δεν υπάρχει. Υπάρχουν μόνο περίοδοι «πιο ήπιου» ή καλύτερα υπόγειου ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια των οποίων γίνεται εξισορροπητικός αγώνας δρόμου μέχρι και την επόμενη αποκορύφωση της ηγεμονικής σύγκρουσης όταν οι συνθήκες «ωριμάσουν». Όταν δηλαδή η εξέλιξη των συσχετισμών οδηγεί σε σκληρότερες εξισορροπητικές αποφάσεις. Εδώ, λοιπόν, θα διερωτηθούμε τι κρίνεται πλανητικά εάν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να υποστούν ένα πολύ μεγάλο κόστος και να αναλάβουν πολλά ρίσκα για να επηρεάσουν (μακροχρόνια) τις ισορροπίες, τα σύνορα, τις πληθυσμιακές συνθέσεις και την κατοχή του πλούτου στην παραδοσιακά κρίσιμη περίμετρο της Ευρασίας.   Κανένας δεν κατανοεί τίποτα, εάν δεν γνωρίζει ότι για εγγενείς λόγους αυτό για το οποίο μιλάμε μετά τον 17ο αιώνα μέχρι και σήμερα αφορά τη σταθερότητα και την αστάθεια μιας αναγκαστικής Οδύσσειας όλων των  κρατών που οφείλεται σε εγγενείς λόγους του σύγχρονου διεθνούς συστήματος. Ενώ η ηγεμονική ή άλλως πως πολιτικοανθρωπολογική ένωση του πλανήτη ήταν και θα συνεχίσει να είναι πάντα ουτοπική (και ακραία επικίνδυνη ακόμη και ως απλή αφελής σκέψη), η ισχύουσα πραγματικότητα είναι η εξής: Η κρατική κυριαρχία, δηλαδή η αξίωση των εθνών για ελευθερία και η εθνική ανεξαρτησία προκαλεί διεθνή αναρχία (απουσία παγκόσμιας εξουσίας). Επιπλέον, επειδή το διεθνές σύστημα αποτελείται από κρατικές οντότητες άνισου μεγέθους, άνισης ισχύος και άνισης ανάπτυξης, η πρόκληση διλημμάτων ασφαλείας προκαλεί εγγενή αίτια ανταγωνισμού και συγκρούσεων. Λόγω απουσίας παγκόσμιας εξουσίας, επιπλέον, ισχύει η αρχή της αυτοβοήθειας. Οι αφελείς ή απρόσεκτοι βλάπτονται και συχνά αποθνήσκουν. Οι διεθνείς θεσμοί δεν σχετίζονται με κάποια διεθνή δικαιοσύνη αλλά με διεθνή τάξη όπως ιστορικά οριοθετήθηκε [Κανείς δεν μπορεί να αποφανθεί περί διεθνούς δικαιοσύνης, για παράδειγμα να αποφανθεί που πρέπει να είναι τα σύνορα Ισραήλ και γειτόνων, Ελλάδας και Τουρκίας, κ.τ.λ. Οι συνθήκες περί εγκληματιών πολέμου κ.τ.λ. είναι παντελώς διαφορετική υπόθεση].   Σε έναν κόσμο κρατών άνισης ισχύος, άνισου μεγέθους και άνισα αναπτυσσόμενο, επιδιώκοντας ασφάλεια και ισχύ, τα κράτη εξισορροπούν όσους τους απειλούν και αυτό επιτείνει τον ανταγωνισμό οδηγώντας σε φαύλο κύκλο διλημμάτων ασφαλείας. Τα κράτη που επιβιώνουν και είναι ασφαλή είναι εκείνα που γνωρίζουν ότι η Ένωση του πλανήτη ποτέ δεν υπήρξε και ποτέ δεν θα υπάρξει ως πιθανό ενδεχόμενο και ότι η εθνοκρατική τους οντότητα είναι η αρχή και το τέλος της ύπαρξής τους. Γι’ αυτό προτεραιότητα έχει η κρατική ισχύς, η κατοχύρωση της ασφάλειας και των προϋποθέσεων αυτοσυντήρησης και επιβίωσης.   Σε κάθε περίπτωση μιας και οι ηγεμονικές δυνάμεις διαθέτουν βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η συλλογική ασφάλεια δεν ισχύει για τις μεγάλες δυνάμεις. Βασική αρμοδιότητα των διεθνών θεσμών στον βαθμό που μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά είναι η διεθνής τάξη που συμφωνούν τα κράτη μετά από κάθε πόλεμο όταν χαράσσονται σύνορα. Καθημερινά διαπιστώνουμε ότι α) εάν δεν υπάρχει συγκλίνον συμφέρον (ή καλύτερα παζάρια κάτω από το τραπέζι) των μεγάλων δυνάμεων δεν υπάρχει δράση του ΣΑ «όταν κινδυνεύει η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια», β) συχνά οι μεγάλες δυνάμεις επεμβαίνουν χωρίς απόφαση του ΣΑ όπως στο Ιράκ το 2003 ή ίσως στις μέρες μας στη Συρία και γ) όταν τα κράτη δεν επιλύουν τις διαφορές με συνομιλίες, επειδή δεν τα συμφέρει η σταθερότητα ή αστάθεια και τα οφέλη ή ζημιές μιας διένεξης, είναι συνάρτηση της ισορροπίας ή της ανισορροπίας μεταξύ των αντίπαλων κρατών (κάτι πρέπει να ξέρουμε εμείς από τα παθήματά μας στο Αιγαίο και στην Κύπρο).       3.     Η τυπολογία των ανελέητων στρατηγικών προσεγγίσεων και μεθοδεύσεων των ηγεμονικών δυνάμεων       Εάν σταθούμε στις μεγάλες δυνάμεις, ο Mearsheimer τεκμηριώνει ότι η τυπολογία των στρατηγικών προσεγγίσεων και μεθοδεύσεων όλων των ηγεμονικών δυνάμεων είναι μορφικά πανομοιότυπη. Διαφέρει μόνο κατά περίπτωση και συγκυρία ως προς την ένταση, έκταση και το περιεχόμενο των επί μέρους αξιώσεων. Το κύριο κριτήριο είναι εκτιμήσεις για την κατανομή ισχύος και των συμφερόντων, δικών τους και των άλλων.   Κύρια διαρκής εισροή στον στρατηγικό σχεδιασμό είναι υπολογισμοί κόστους/οφέλους εναλλακτικών ενεργειών, οι κίνδυνοι για την επιβίωση –οι οποίοι όπως είπαμε για τις μεγάλες δυνάμεις προέρχονται από άλλες μεγάλες δυνάμεις εάν καταστούν περιφερειακές ηγεμονίες– και οι διαρκείς επιδιώξεις μεγιστοποίησης του παγκόσμιου πλούτου που βρίσκεται υπό τον έλεγχό τους.   Οι μεγάλες δυνάμεις διατηρούν και διαρκώς αναπτύσσουν επιθετικές δυνάμεις (ισχύ δηλαδή όχι μόνο για την άμυνά τους αλλά και για υπερπόντιες επεμβάσεις).   Για να εκπληρώσουν τους σκοπούς τέτοιων ψυχρά και υπολογιστικά συγκροτημένων στρατηγικών σχεδίων, οι στρατηγικές τους είναι σχεδόν μαθηματικά προκαθορισμένες. «Διαλέξτε και πάρτε» ή εάν είστε το θύμα προστατευθείτε. Συνοψίζω μερικές πτυχές όπως τις καταγράφει στη βάση της διεθνούς εμπειρίας το άψογα τεκμηριωμένο και πλήρες πληροφοριών κείμενο του John Mearsheimer:   Μεταφορά βαρών: Προσπάθεια ανάληψης αναχαίτισης από τρίτο όχι κατ’ ανάγκη «σύμμαχο», ενώ το ίδιο φαινομενικά παραμένει θεατής.   Εξισορρόπηση: Δέσμευση αναχαίτισης επιτιθέμενου αντιπάλου  κατόπιν διακρατικής συμμαχίας και εμπράκτων μέτρων και δεσμεύσεων.   Εκβιασμός: Απειλή χρήσης βίας (μπλόφα ή μέτρα για κόστος κατά μικρών και αδυνάμων).   Πρόκληση πολέμου για κατατριβή τρίτων: Εξασθένιση «εχθρών» και/ή «φίλων» με πρόκληση μακροχρόνιων συρράξεων και πολέμων ή τα εκλεκτικά χτυπήματα με ή χωρίς την κάλυψη του ΟΗΕ για να σμικρύνει κάποιους στο επιθυμητό επίπεδο. Μέριμνα ούτως ώστε η εμπλοκή κάποιου αντιπάλου ή «φίλιου» κράτους σε αντιπαράθεση ή πόλεμο με κάποιο άλλο θα οδηγήσει σε μακροχρόνια κατατριβή και αποδυνάμωση (ή και το αντίστροφο) με συγκεκριμένο και προσεκτικά υπολογισμένο τρόπο.   Αποτροπή περιφερειακής ηγεμονίας άλλων μεγάλων δυνάμεων με υπερπόντιες εξισορροπήσεις, όπως δεκάδες φορές γίναμε μάρτυρες τις τελευταίες δεκαετίες αλλά και στις μέρες μας.   Πολιτικοοικονομικές μεθοδεύσεις μεγιστοποίησης του ελεγχόμενου πλούτου και των αναπτυξιακών πόρων, καθότι όπως όλοι γνωρίζουμε η οικονομική δύναμη είναι η βάση της στρατιωτικής δύναμης.   Παρεμπόδιση άλλων μεγάλων δυνάμεων από το να έχουν πρόσβαση σε πλουτοπαραγωγικούς πόρους.   Απόκτηση ισχύος ευθέως με δικό τους παρεμβατικό πόλεμο εάν άλλες μέθοδοι καταστούν ατελέσφορες ή εξαιρετικά δύσκολες και αβέβαιες ως προς την εκπλήρωση των σκοπών.   Διευκόλυνση διείσδυσης με αποδυνάμωση του φρονήματος άλλων κοινωνιών και της πίστης των πολιτών στην εθνική ανεξαρτησία, στις εθνικές κοσμοθεωρίες και στους κρατικούς σκοπούς. Εδώ υπογραμμίζω, έχουμε μια εξαιρετικά σημαντική ενότητα στο βιβλίο η οποία ακόμη και οι άπιστοι Θωμάδες θα καταλάβουν τι σημαίνει «κριτικοί κονστρουκτιβιστές» (ή καθ’ ημάς εθνομηδενιστές), τύποι όπως ο Σόρος και τα στηριζόμενα από αυτόν ιδρύματα, σαπουνόφουσκες περί μετά-εθνικής εποχής (να θυμίσω υψιτενή «φιλοσοφική» θεώρηση η οποία το 2003 δικαιολόγησε το φασιστικό σχέδιο Ανάν ως προάγγελο της … μετά-εθνικής εποχής).   Προσωρινή παραχώρηση ισχύος σε αυριανούς εχθρούς για να ρυθμιστεί η κατανομή ισχύος.   Κατάκτηση και προσωρινός κατασταλτικός έλεγχος πόρων μέχρι να δημιουργηθούν και παγιωθούν πολιτικοοικονομικές δομές έμμεσου ελέγχου και προσπορισμού των πόρων άλλων κρατών και περιφερειών.   Προσπάθεια κατάκτησης θέσης τεχνολογικής υπεροχής και ίσως και πυρηνικής υπεροχής. Ως προς το τελευταίο, οι μεγάλες δυνάμεις γνωρίζουν –ή έτσι νομίζουν– ότι ένας τρόπος να αισθανθούν απόλυτα ασφαλείς είναι να αποκτήσουν απόλυτη πυρηνική υπεροχή. Ο σκοπός αυτός, θα συμφωνήσουν οι περισσότεροι στρατηγικοί αναλυτές, είναι κάτι περισσότερο από ψευδαίσθηση, πολύ υψηλού μάλιστα κινδύνου.       4.     Η διαλεκτική σχέση βραχυχρόνιων, μεσοπρόθεσμων και μακροχρόνιων σκοπών και στρατηγικών του ηγεμονικού ανταγωνισμού και η κρίση της Συρίας       Ο Mearsheimer όπως γίνεται αντιληπτό ανήκει στους ελάχιστους πολιτικούς επιστήμονες του διεθνούς συστήματος που αξίζει να προσεχθούν, επειδή με αξιολογικά ελεύθερο τρόπο και εδρασμένος πάνω στην αλάνθαστη Υποδειγματική Θουκυδίδεια παράδοση αναλύει την πραγματικότητα και την αλήθεια. Τέτοια έργα αξίζουν να τιμούνται παραφράζοντας τη γνωστή ρήση: «Ευχαριστούμε που μας λες όχι αυτό που μας ευχαριστεί αλλά την αλήθεια, την οποία μόνο εάν εκτιμήσουμε σωστά μπορούμε να επιτύχουμε ευημερία, να επιβιώσουμε και να είμαστε ασφαλείς».   Σε αδύναμα, ασθενή και λικνιζόμενα κράτη, ατυχώς γι’ αυτά, η αλήθεια είτε αποκρύβεται είτε επισκιάζεταιαπό τσαρλατάνους και νομικιστές που αγνοούν τις πολιτικές όψεις του διεθνούς συστήματος, είτε κατακλύζεται από παραπλανητικές θεωρήσεις εγχώριας ή εισαγόμενης προπαγάνδας. Συναφώς, η στρατηγική «μαλακή ισχύος» είναι από καιρό ένα από τα σημαντικότερα μέσα στη φαρέτρα των ηγεμονικών στρατηγικών.   Ο ορθολογισμός της εθνικής στρατηγικής ενός λιγότερο ισχυρού κράτους είναι ευθέως συναρτημένος με σωστές εκτιμήσεις των πολιτικών όψεων του διεθνούς συστήματος, των διεθνών θεσμών και του διεθνούς δικαίου. Έτσι, δεν μπορεί να παραγνωριστεί ότι η ελευθερία-ανεξαρτησία μιας κοινωνίας είναι ευθέως συναρτημένη με την κρατική ισχύ μιας Πολιτείας. Επίσης, με το γεγονός ότι είναι ένα πράγμα τα χαρούμενα θεωρήματα και ιδεολογήματα αργόσχολων του παγκόσμιου λεγόμενου ακαδημαϊκού χώρου και άλλο οι προϋποθέσεις ασφάλειας, ευημερίας και ελευθερίας ενός εθνοκράτους. Για παράδειγμα, η πλανητικοποίηση (globalization) –η μετάφραση της οποίας στην Ελλάδα οδήγησε στον ιδεολογικά εκπορευόμενο στρεβλό όρο «παγκοσμιοποίηση» (ως και να υπάρχει μια παγκόσμια κοινωνία, μια παγκόσμια διανεμητική δικαιοσύνη, ένα παγκόσμιο πολιτικό σύστημα)– προσφέρει ευκαιρίες για τους ισχυρούς δρώντες με τρόπο που ευνοεί την κυριαρχία τους. Σίγουρα, η πλανητικοποίηση θρέφει θηριώδεις αξιώσεις τόσο ηγεμονικών δυνάμεων όσο και πρωταγωνιστών της ιδιωτείας όπως οι κερδοσκόποι και με κανένα τρόπο δεν δημιουργεί προϋποθέσεις ενός διεθνούς σπαραξικάρδιου ταξιδιού πολιτικά αδιάφορων ανθρώπων, όπως πολλοί αφελώς νομίζουν.   Υπογραμμίζουμε λοιπόν ότι δεν πρέπει να υπάρχουν απορίες για το προς τα πού κινείται ο ανταγωνισμός των ηγεμονικών δυνάμεων σ’ ένα διεθνές σύστημα το οποίο καθίσταται ολοένα και πιο πολύπλοκο λόγω αυξήσεως των κρατών και της ανάδυσης πολλών πλέον μεγάλων δυνάμεων.       Ακροτελεύτια εάν κάτι «νέο» υπάρχει τις δύο τελευταίες δεκαετίες είναι ο τρόπος που εξελίσσεται το ανθρωπολογικό ζήτημα σε σύγκριση με την αποικιακή εποχή και τον Ψυχρό πόλεμο. Δεν αλλάζει τη δομή παρά μόνο περιπλέκει τους υπολογισμούς των ηγεμονικών δυνάμεων καθιστώντας την έκβαση των εξισορροπήσεων περισσότερο αστάθμητη και απρόβλεπτη. Πιο συγκεκριμένα, εξεγείρονται εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι, οι οποίοι μέχρι και το τέλος του Ψυχρού πολέμου βρίσκονταν είτε εντός δεσποτικών και εξαρτημένων κρατών είτε εντός τεχνητών κρατιδίων κατασκευασμένων από τις αποικιακές δυνάμεις όταν αποχωρούσαν. Σκοπός των αποικιακών δυνάμεων ήταν να διαιωνίσουν την επιρροή τους και λίγο πολύ το πέτυχαν επί δύο περίπου αιώνες. Αυτή η εποχή φτάνει στο τέλος της και δεν φαίνεται να το κατανοούν πλήρως όλες οι ηγεμονικές δυνάμεις. Η ειδοποιός διαφορά σήμερα, ακριβώς, είναι ότι πλέον δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο πως οι ηγεμονικές δυνάμεις, όσο ισχυρές και να είναι, θα μπορέσουν να συνεχίσουν να επιτυγχάνουν εύκολα πλήρη ή τουλάχιστον επαρκή (σύμφωνα με τα κριτήριά τους) έλεγχο των εξελίξεων.               Για παράδειγμα, τίποτα δεν είναι γραμμικό όταν μιλάμε για το ηφαίστειο της Αιγύπτου, τη δίνη που αναδεικνύει ανεξάρτητες κουρδικές οντότητες σε ένα ή πολλά κουρδικά κράτη, το βαθύτατα θρησκευόμενο Ιράν, τις βαθύτατες και οριζόντιες διαιρέσεις των θρησκευτικών δογμάτων, το υπό διάλυση Ιράκ ή την υπό διάλυση Συρία, την κρατική κατασκευή του Λιβάνου και ασφαλώς τη λικνιζόμενη και εσωτερικά εξαιρετικά διαφοροποιημένη Τουρκία.   Εν τούτοις, παρά τις αβεβαιότητες που σκιαγραφήσαμε μόλις, η σωστή κατανόηση των δομικών και εγγενών χαρακτηριστικών του σύγχρονου εθνοκρατοκεντρικού διεθνούς συστήματος κάνει σαφές ότι τα κύρια χαρακτηριστικά της διένεξης συνεχίζουν να είναι τα ίδια, δηλαδή οι προαναφερθείσες ιστορικές συνθήκες του σύγχρονου διεθνούς συστήματος. Δεν πρέπει να μην υπάρχουν αυταπάτες: Η διεθνής πολιτική των τελευταίων αιώνων εξελίσσεται στο πλαίσιο πανομοιότυπων κρατοκεντρικών προϋποθέσεων και η ηγεμονική διαπάλη είναι το σημαίνων και προσδιοριστικό χαρακτηριστικό μιας κρατοκεντρικής δομής που αποτελείται από μέλη άνισου μεγέθους, άνισης ισχύος και άνισης ανάπτυξης.       Για να απαντήσουμε λοιπόν το πόσο κοντά φτάσαμε στο σημείο μηδέν μιας ακόμη μεγάλης παγκόσμιας σύρραξης απαιτείται στοιχειώδης κατανόηση της τυπολογίας των συμπεριφορών των μεγάλων δυνάμεων που ισχύει για κάθε συγκυρία και κάθε εποχή. Τα σκιαγραφήσαμε πιο πάνω σε αναφορά με την εμβληματική ανάλυση του John Mearsheimer. Η παγκόσμια σταθερότητα απαιτεί ισορροπία και οι εξεζητημένες εκατέρωθεν προσεγγίσεις κινούνται πάνω σε μια πλάστιγγα με δύο δίσκους. Στον ένα δίσκο είναι το κόστος κάθε τακτικής και στρατηγικής κίνησης και στον άλλο δίσκο είναι το όφελος εναλλακτικών στάσεων και δράσεων.   Το ζήτημα περιπλέκεται αφάνταστα και οι κίνδυνοι αναλόγως, εάν κανείς λάβει υπόψη ότι κάθε απόφαση αφορά αναρίθμητους παίχτες και οι δυνατότητες των άλλων δεν είναι πάντα εύκολο να εκτιμηθούν. Πολύ περισσότερο ισχύει το γεγονός ότι δεν είναι γνωστό πότε και πως οι ανταγωνιστικές ηγεμονικές δυνάμεις θα εκμεταλλευτούν τα παράθυρα ευκαιρίας μιας κίνησης (π.χ., η Ρωσία λόγω παρατεταμένης αστάθειας, εάν μια επέμβαση στη Συρία ανοίξει τον ασκό του Αιόλου μεγάλων και απρόβλεπτων ανακατατάξεων).   Ακόμη πιο σημαντικό, όλοι οι ηγεμονικοί παίχτες λαμβάνουν και εκτελούν στρατηγικές αποφάσεις στη βάση εναλλακτικών σεναρίων που συμπλέκουν με ένα εξαιρετικά σύνθετο τρόπο σκοπούς και συμφέροντα με σενάρια βραχυχρόνιας, μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης εξέλιξης των πραγμάτων (οπότε ανάλογα με την εξέλιξη των πραγμάτων επιλέγουν και το αντίστοιχο σχέδιο στρατηγικής ή τακτικής δράσης).   Οι μεγάλες ηγεμονικές δυνάμεις όταν κάνουν μια στρατηγική κίνηση το στοίχημα των επιτελείων τους είναι, βασικά, ότι θα δρομολογήσουν αυτή την κινούμενη δίνη της περιφερειακής ή ευρύτερα διεθνούς πολιτικής προς κατευθύνσεις οι οποίες θα τους προσδώσουν οφέλη. Μέσα στις συμπληγάδες που διαρκώς στήνονται συνθλίβονται όλοι οι ανόητοι, όλοι οι αφελείς και όλοι οι απρόσεκτοι. Ποια είναι όμως τα οφέλη αυτού του αέναου και ανελέητου ανταγωνισμού;Σχεδόν πάντοτε ο στρατηγικός σχεδιασμός αποτυπώνει μακροχρόνιους στρατηγικούς σκοπούς τους οποίους υπηρετούν οι βραχυχρόνιες και μεσοπρόθεσμες αποφάσεις.   Καταλήγουμε λέγοντας ότι ενίοτε το κόστος μιας στρατηγικής κίνησης –π.χ., μεγάλη αναταραχή στη Μέση Ανατολή λόγω επίθεσης στη Συρία– ενδέχεται να έχει σταθμιστεί και θεωρηθεί ανεκτό, επειδή μείζονα συμφέροντα κρίνονται στο μακροπρόθεσμο επίπεδο. Εάν, για παράδειγμα, ένα από τα πολλά contingency plan είναι ένα κουρδικό κράτος το οποίο ο στρατηγικός σχεδιασμός θέλει μελλοντικά να είναι, π.χ., σύμμαχος των ΗΠΑ και του Ισραήλ και με τρόπο που θα αποδυναμώνει Τουρκία, Ιράν και Ιράκ, οι βραχυχρόνιες και μεσοπρόθεσμες αποφάσεις και το κόστος του ενεργούντος (εδώ των ΗΠΑ και των συμμάχων τους) δεν επιδέχεται συμβατικές ερμηνείες. Ούτε οι σκοποί, οι ενέργειες και οι υπόγειες μεθοδεύσεις είναι ορατές με γυμνό οφθαλμό. Ούτε βέβαια και τα επιτελεία των μεγάλων ηγεμονικών δυνάμεων είναι πάντα σίγουρα για την εξέλιξη των πραγμάτων, εξού και τα πολλά εναλλακτικά στρατηγικά σχέδια που αλέθουν αδιακρίτως «φίλους» και «εχθρούς» (και τους οποίους αλλάζουν όπως τα πουκάμισά τους ανάλογα με τα συμφέροντά τους όπως εξελίσσονται, όπως θίγονται ή όπως ευνοούνται).   Γι’ αυτό δεν πρέπει να προδικάζουμε το βραχυχρόνιο κόστος μιας χαώδους κατάστασης, εάν τα επιτελεία τους εκτίμησαν ότι στο βάθος του χρόνου δρομολογείται μια περιφερειακή δομή και μια κατανομή ισχύος που εξυπηρετεί μακροχρόνια συμφέροντα. Το νήμα πάντα είναι λεπτό και ο κίνδυνος πολέμου, όταν έτσι τεντώνεται πάντα μεγάλος. Πολύ μεγάλος είναι όταν μία μεγάλη δύναμη αισθανθεί ότι η εξέλιξη της κατανομής ισχύος σε μια περιφέρεια θα μπορούσε να απειλήσει την ίδια, επειδή όπως ήδη υπογραμμίσαμε θα αναδείξει έναν περιφερειακό ηγεμόνα με δυναμική πλανητικής επικράτησης.   Έτσι κινούμενες οι ηγεμονικές αντιπαραθέσεις δημιουργούν εναλλασσόμενες συμπληγάδες μέσα στις οποίες μικρά, ασθενή και απρόσεκτα κράτη συνθλίβονται, ιδιαίτερα όταν ο ηγεμονικός ανταγωνισμός φτάνει στα όριά του ή όταν τα πράγματα είναι εκτός ελέγχου και ο ανταγωνισμός καθίσταται ανεξέλεγκτος και επικίνδυνος για όλους. Ένας ορθολογικός δρών που εκτιμά και σταθμίζει σωστά μακροχρόνια, μεσοπρόθεσμα και βραχυχρόνια δεδομένα, κατορθώνει να ισορροπήσει τις δικές του αποφάσεις και τις αποφάσεις των άλλων (και τις εξελίξεις που τους επηρεάζουν) και δεν πράττει οτιδήποτε του προκαλεί μεγαλύτερο κόστος από το όφελος. Ευλόγως, βέβαια, κανείς μπορεί να διερωτηθεί για τις δυσκολίες στάθμισης των συνεπειών εναλλακτικών στρατηγικών, όταν όπως ήδη υπαινιχθήκαμε μιλάμε για την άβυσσο ενός ανθρωπολογικά αστάθμητου και απρόβλεπτου κόσμου, του μετά-αποικιακού! Όχι μόνο μουσουλμανικού αλλά και κάθε άλλου που ορμητικά εισέρχεται μέσα στη δίνη της διεθνούς πολιτικής για να κατοχυρώσει αυτό που σύμφωνα με τη δική του λογική θεωρεί ιστορικά, θρησκευτικά και πολιτικά σωστό και δίκαιο.   Η εκτίμησή μας λοιπόν είναι ότι μόλις τώρα γίνεται αισθητό ότι το 1990 εισήλθαμε σε μια ιστορική μετάβασηκαι οι συγκαιρινές κρίσεις συμβολίζουν την τάση νέων ισορροπιών μέσα από δραστικές ανακατατάξεις σε όλα τα νοητά επίπεδα. Ο κόσμος της Ανατολής εξεγείρεται, οι ηγεμονικές δυνάμεις πληθαίνουν, οι αξιώσεις περιφερειακής ηγεμονίας είναι εγγενείς με τη φύση των μεγάλων δυνάμεων και η αποικιακή και η μεταβατική ψυχροπολεμική εποχή έφθασαν στο τέλος τους. Οι ανακατανομές ισχύος και οι στρατηγικές ανακατατάξεις πάνω στην περίμετρο της Ευρασίας, τη μεγάλη δηλαδή ζώνη που αρχίζει από την Ευρώπη και φτάνει στην Κίνα, δημιουργούν νέα δεδομένα. Επί αιώνες οι ναυτικές δυνάμεις –πρώτα το Ηνωμένο Βασίλειο και μεταπολεμικά οι ΗΠΑ– και οι σύμμαχοί τους με επεμβάσεις, συμμαχίες και «μαλακή ισχύ» (soft power) πετύχαιναν έναν σιδερένιο έλεγχο πάνω σε κράτη και ολόκληρες περιφέρειες.  Εάν κάτι διδάσκει η ιστορία είναι ότι οι ναυτικές δυνάμεις δεν θα εκτοπιστούν εύκολα από κράτη και περιφέρειες που διαιώνιζαν την ισχύ τους και την οικονομική τους υπεροχή.   Ολοφάνερα επιχειρούν κάτι πολύ ριψοκίνδυνο: Διαιώνιση του ελέγχου με μεγάλες ανακατατάξεις συνόρων, κατάλυση κρατών, δημιουργία μιας νέας αλυσίδας συμμαχιών και εμπέδωση τόσο στρατιωτικής όσο και κάθε άλλης μορφής παρουσία στα μεγάλα πεδία των πλουτοπαραγωγικών πόρων και των παραδοσιακών γεωπολιτικών ζωνών.   Η κλίνη του Προκρούστη ήδη στήθηκε και τα στρατηγικά παίγνια αγριεύουν. Θα πετσοκόψουν όσους βρουν αδύναμους, απρόσεκτους και ανυποψίαστους.

Περισσότερα: http://www.antibaro.gr/article/8936, Ἀντίβαρο